Cởi chuồng đạp xe và cuộc đối đầu xe đạp - xe hơi

xe-dap-doi-dau-xe-hoi

Cảnh trong Bikes vs. Cars.

Rất đông khán giả Việt Nam đã không khỏi rộn lên, hào hứng khi chứng kiến những hình ảnh từng đoàn người khỏa thân hoàn toàn nối nhau cười đùa, tung tăng trên xe đạp.


Hồi được trình chiếu tại LHP Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 8 (từ 9/6 đến 18/6/2017), bộ phim Thụy Điển Bikes vs Cars (Xe đạp chống lại xe hơi) không khỏi khiến khán giả Việt thấy mình như “người trong cuộc”.

Tình trạng kẹt xe trầm trọng, ô nhiễm không khí và tiếng ồn, tai nạn giao thong, biến đổi khí hậu, nguy cơ thiếu hụt tài nguyên hóa thạch… là những gì có thể thấy ở nhiều đô thị lớn, từ Sao Paolo (Brazil) đến Los Angeles (Hoa Kỳ). Trong khi đó, tại một số thành phố Bắc Âu như Copenhaghen (Đan Mạch), Amsterdam (Hà Lan) tình hình lại khác, khi người dân gần như không phải đối mặt với những mối đe dọa này. 

Nhà làm phim nổi tiếng người Thụy Điển Fredrik Gertten đã trực tiếp đem máy quay đến tất cả những nơi này để tìm hiểu, nghiên cứu, gặp gỡ nhiều đối tượng khác nhau, trong khoảng thời gian dài để chỉ ra rằng: Thay vì các thành phố ùn tắc cứ liên tục khắc phục sự xuống cấp của đường xá bằng cách mở thêm đại lộ, xây cầu chằng chịt phục vụ phương tiện giao thông cá nhân chính ôtô thì có một giải pháp khác cho sự thay đổi là giảm bớt xe hơi, dành đường cho xe đạp.

Giống như tên gọi, bộ phim là “cuộc chiến” của xe đạp trước ô tô. Thoạt nghe có thể nhiều người cho rằng đây là hai “đối thủ” không cân sức. Chẳng phải xe đạp dành cho người nghèo, còn ôtô dành cho nhà giàu? Quan điểm này được Aline, nhà hoạt động về phong trào đi xe đạp, bác bỏ. Đối với cô, thành phố Sao Paulo vốn luôn bị báo động về ùn tắc và ô nhiễm thuộc về mọi người dân, không phân biệt giàu nghèo và tất cả đều có trách nhiệm giải quyết những bất cập của nó. 

Sự gia tăng chóng mặt của xe hơi khiến những vấn đề giao thông, môi trường trở nên trầm trọng hơn. Trong khi đó, phương tiện công cộng đắt đỏ, thiếu đồng bộ, làn đường dành cho xe đạp dần biến mất khiến người đạp xe như đang lao chiến trường… Aline đã chứng kiến nhiều tai nạn thảm khốc xảy ra đối với người đi xe hai bánh, nhưng cô không từ bỏ sử dụng phương tiện này vì không muốn giảm đi một người lựa chọn xe đạp. 

Hình ảnh cô gái này cùng cộng sự tham gia phong trào kêu gọi thành phố thân thiện với xe đạp lướt trên phố đi trên những “con ngựa sắt” được thể hiện trong Bikes vs Cars bằng hình ảnh tự do, gần gũi, năng động. Đối lập với đó là những hàng dài ô tô nối nhau kẹt cứng ở khắp nơi, như thể giam hãm người điều khiển vì phải nhích từng vòng xe suốt nhiều giờ. 

Mức độ ô nhiễm ở những đại đô thị như Sao Paolo hay Los Angeles theo đó cũng không ngừng tăng lên. Ở chiều hướng khác, khi chính quyền bang California quyết định đóng cửa một tuyến đường cao tốc hai ngày mỗi tuần, nhiều người phản đối, nhưng kết quả là mức độ ô nhiễm không khí hai ngày đó giảm 85%. Một người đi xe đạp cho biết lúc phi trên đường cao tốc đó anh cảm giác mình đang ở… hành tinh khác.

Với chủ đề có vẻ khô khan, nhưng với cách kể chuyện trực diện, chứa đầy hơi thở cuộc sống, càng về sau Bikes vs Cars càng trở nên cuốn hút. Các nhà làm phim trực tiếp đến nhiều thành phố để điều tra, lật lại lịch sử, phỏng vấn người dân, nhà hoạt động xã hội, chuyên gia môi trường đô thị, các chính khách, nhà tiếp thị xe hơi… để làm sáng tỏ hiện trạng giao thông ở các đô thị và cuộc đụng độ giữa xe đạp với xe hơi. 

Không chấp nhận sự mô tả bề mặt, Bikes vs Cars đi sâu vào những vấn đề đằng sau câu chuyện “xe đạp chống lại ô tô” bằng những phân tích khách quan và khoa học. Với nhà làm phim, vấn đề không phải phủ nhận vai trò của ôtô mà là chỉ ra xe đạp như một công cụ tuyệt vời cho sự thay đổi. 

Những nhà hoạt động cho phong trào đi xe đạp cũng bày tỏ họ không chống lại người đi ôtô mà họ chỉ chống lại sự xâm chiếm không gian đô thị bất hợp lý và những ảnh hưởng tiêu cực đến thành phố họ yêu mến. Với nhiều khán giả, Bikes vs Cars còn là câu chuyện của việc bảo vệ môi trường tự nhiên trước sự lũng đoạn của các tập đoàn kinh tế hùng lớn và sự tiếp tay của giới chức chính trị.

Hai “nhân vật chính” của Bikes vs Cars là xe đạp và ôtô, nhưng có một điểm đáng tiếc ở bộ phim là tiếng nói của phía ôtô hơi mờ nhạt. Đáng lẽ nhà làm phim cần để những người ưa chuộng, thường xuyên sử dụng ô tô cá nhân lên tiếng, lý giải cho nhu cầu của họ, để vấn đề được sáng tỏ hơn từ hai phía. 

Dù vậy, đến đoạn kết của Bikes vs Cars, rất đông khán giả có mặt tại buổi chiếu của LHP Tài liệu châu Âu và Việt Nam đã không khỏi rộn lên, hào hứng khi chứng kiến những hình ảnh từng đoàn người khỏa thân hoàn toàn nối nhau cười đùa, tung tăng trên xe đạp. Lúc này rõ ràng khó ai có thể chối bỏ sức hút của chiếc xe hai bánh!