Từ “Our city” đến “Our Phú Quốc” và câu hỏi về đặc khu kinh tế với Trung Quốc

tu-out-city-den-our-phu-quoc

Khu Our City của người Trung Quốc ở Hải Phòng có diện tích quy hoạch gần nửa triệu mét vuông. Đây là khu đô thị đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng bằng 100% vốn nước ngoài (cụ thể là Trung Quốc), được xây dựng cách đây 10 năm và đi vào hoạt động được 5 năm, hiển nhiên, khu vực này chỉ dành cho người Trung Quốc. Chính vì lẽ đó, nó có thể coi là một Gated Community (khu dân cư có kiểm soát và tường bao). 

Cùng nhìn vào thiết kế masterplan của khu vực này ta sẽ nhận ra các dấu hiệu đó, mặc dù chưa có bức tường nào được dựng lên, tuy nhiên các khối nhà đa chức năng (facilities program) được xây trải dọc ở phía Tây và phía Bắc đã che chắn toàn bộ tầm nhìn từ bên ngoài vào khu ở (bao gồm các villa biệt lập) xây ở phía trong. 

Một quảng trường với tiếp cận bằng xe hơi ở góc phía Nam chắc sẽ trở thành lối vào chính với 6 làn xe chạy và có thể tin rằng cổng này sẽ có kiểm soát an ninh. Vây quanh quảng trường này có 2 khối nhà chính, 1 trung tâm thương mại, sự kiện (hình tròn) và một nhà đa chức năng bọc kín lối vào. Ở phía còn lại, phía Đông, được ngăn cách biệt lập hoàn toàn với bên ngoài bằng đường mặt nước (waterfront) của sông Lạch Tray. 

Như vậy, có thể nói, tứ bề kín kẽ, thứ duy nhất phô ra bên ngoài, đều là các không gian dịch vụ, được chứa đựng trong các tổ hợp nhà trải dài đến 200m như một dạng tường bao. Chính quyền Hải Phòng thì gọi đây là một khu vực được kì vọng là đem lại “đẳng cấp” cho thành phố. Giới chuyên môn nhìn vào thì thở dài ngao ngán với vẻ quê mùa trong biểu hiện kiến trúc, nét ô hợp trong ngôn ngữ thiết kế lai căng. Sự rẻ tiền trong vận dụng thẩm mĩ trên toàn tổ hợp ấy, chắc chắn sẽ không bao giờ xảy ra (nữa) ở các đô thị lớn hiện nay tại Trung Quốc. Tất nhiên, những gì đã lỗi thời của xứ bạn, đáng thất vọng, có thể lại đang vào mốt ở Việt Nam ta. 

Đặt tầm nhìn của lãnh đạo và thẩm mĩ chủ quan sang một bên thì thứ ta nhìn thấy trên tổng mặt bằng là một dạng “pháo đài”. Có thể thấy rằng nếu như khu đô thị này được hoàn thiện 100% thì nó chính thức trở thành một dạng “đặc khu kinh tế” thu nhỏ theo lối học thuật mà người Việt Nam vẫn hằng tin yêu. Vì sao? Thứ nhất, nó là một dạng Gated community, nghĩa là có kiểm soát nội bộ. Đợt truy quét đường dây đánh bạc 10.000 tỷ tại đây đã phải huy động đến hơn 1000  CBCS Việt Nam đã phần nào nói lên điều đó. Thứ hai, các hoạt động diễn ra ở bên trong khu vực, được cho rằng hoàn toàn là “vấn đề của nước bạn”. Có nghĩa là chúng ta chỉ có thể bắt giữ, chứ chẳng thể làm gì hơn. Bắt xong phải trao trả cho nước bạn để bạn xử theo luật của bạn. Ngày hôm nay, 400 công dân TQ đã được trao trả về cho Bắc Kinh tiếp quản là vì thế. 

Có thể nói rằng, nếu không có căng thẳng ngoại giao trên Bãi Tư Chính giữa nước ta và nước bạn thì có lẽ 400 công dân TQ kể trên có thể vẫn đang chăn ấm nệm êm trong khu đô thị “Our City” của họ. Và người Việt Nam thì vẫn sẽ tiếp tục tin yêu vào các kế hoạch “Đặc khu kinh tế” (SEZ) mà Quốc Hội đặt nhiều kì vọng, cũng y như là giới chức Hải Phòng đã kì vọng vào khu đô thị đẳng cấp “Our City”. Từ một thành phố mà nhìn ra cả nước thì chuyện nó cũng na ná nhau như vậy. 

Chỉ có khác biệt về tỷ lệ (scale) mà thôi. Để lấy ví dụ, Phú Quốc trong quy hoạch đặc khu kinh tế có diện tích 574 triệu mét vuông, có nghĩa là lớn gấp đúng 1300 lần “Our City”. Hãy thử tưởng tượng sự quê mùa, lai căng và kệch cỡm trong quy hoạch tổng mặt bằng của “Our City” được nhân lên 1000 lần, đó chắc sẽ là một thảm họa về thiết kế cảnh quan đô thị. Tất nhiên, chúng ta vẫn có thể ca hát về sự hi sinh, đánh đổi để phát triển kinh tế như 10 năm trở lại đây. Nhưng vấn đề là kinh tế đó là kinh tế của ai? Của ta hay của bạn. 

Đối với giới an ninh, 1000 CBCS tham gia bắt bạc ở Our City có thể coi là “một trận đánh lớn”, một chiến công để đời. Nhưng hãy tưởng tượng xem ta sẽ cần bao nhiêu CBCS tham gia truy quét ở những quy mô gấp một nghìn lần như thế. Tất nhiên, chúng ta vẫn sáng tác những bài hát về sự hi sinh để ổn định xã hội. Nhưng vấn đề cũng nằm ở đó, xã hội đó là xã hội nào? Xã hội ta hay xã hội bạn? 

Cuối cùng, chúng ta cũng cần đặt ra câu hỏi về lòng tin yêu mà ta dành cho các kế hoạch đặc khu kinh tế - y như những gì mà người Hải Phòng đang băn khoăn khi đứng trước những kì vọng mà họ từng đặt vào “OUR CITY” (mà đã không còn là của họ nữa rồi). 

PS: Yêu thay, Hải Phòng đất cảng.