Thoát chết từ Everest base Camp và những kinh nghiệm từ A tới Z

thoat-chet-tro-ve-tu-everest-base-camp-va-nhung-kinh-nghiem-tu-a-toi-z


Đã 3 năm rồi kể từ ngày mình trở về từ Everest base camp an toàn sau rất nhiều nước mắt và náo loạn thành phố của bạn bè và người thân, khi bị mắc kẹt ở độ cao 5000m giữa cơn địa chấn, bão tuyết và vô vàn xác chết, trong trận động đất tang thương nhất lịch sử Nepal năm 2015. 

Tuy sự rủi ro và nước mắt là ngoài ý muốn, nhưng Nepal và Himalayas luôn là một trong những nơi đẹp nhất mình từng tới trên Trái đất. Một nơi chốn tâm linh thay đổi hoàn toàn con người và cách mình nhìn nhận về sự tồn tại bé nhỏ của sinh linh trong bao la thế giới. 

Mình tin tưởng hoàn toàn vào một câu nói:

“Tới Himalayas, bạn sẽ để lại 1 phần con người cũ của bạn, và mang 1 phần con người hoàn toàn mới về!”


Mình chắc chắn sẽ quay lại Nepal với người mình muốn cưới, bởi trong cuộc đời này, mình muốn lại được cùng ai đó nhìn ngắm Himalayas trước khi có những gắn kết về tinh thần và thể xác thiêng liêng hơn.

Chuyến đi của mình có chút rủi ro, nhưng nó lại rơi vào 1% rủi ro duy nhất của cuộc hành trình. Còn cơ bản đây chỉ là một cuộc dạo chơi ngắm núi an toàn 99% dành cho tất cả mọi người, mọi đối tượng từ người già dẻo dai tới thanh thiếu niên mới lớn. 

Tin mình đi, dù sức khỏe yếu tới đâu, cũng đều có thể hoàn thành trọn vẹn cuộc hành trình này và tới đích.

Rủi ro lớn nhất ở đây thực ra là hội chứng shock độ cao (Acute mountain sickness - AMS) do không khí loãng và cường độ vận động cao, phải leo núi từ 8-10 tiếng mỗi ngày. Hội chứng AMS khiến 2 người bạn trong friend list của mình phải dừng giữa chừng ở độ cao khoảng 4000m và dùng trực thăng hạ độ cao khẩn cấp vì các triệu chứng như ói mửa và mất kiểm soát vận động. 

Nhưng đừng lo, ở phần tips cuối note mình sẽ hướng dẫn một vài cách để hạn chế AMS rất hiệu quả.

***

Tháng 11 tới, nô nức các bạn nhắn tin hỏi mình về EBC nên mình viết tổng kết tất cả những gì mình biết để các bạn có thể tham khảo:

1. Vị trí:

Everest Base Camp (EBC) thực ra có 2 camps, mục đích để chuẩn bị cho các nhà leo núi khi chinh phục đỉnh Everest summit. 1 camp ở phía Nepal và 1 camp ở phía Trung Quốc. Camp phía Nepal là hành trình trekking đường bộ, còn camp ở Trung Quốc đã xây đường nhựa, ngồi ô tô vài ngày là tới nơi. Nhưng mình nghĩ, ngắm Everest và Himalayas chẳng gì tuyệt hơn con đường đi bộ thong thả tuyệt đẹp qua những vách núi và rừng hoa đỗ quyên phải không?

2. Thời gian:

Thời gian đẹp nhất là cuối xuân và đầu đông, tức tháng 3-5, và tháng 10-11. Mùa đông thì quá lạnh và khắc nghiệt để đi, mùa hè thì dễ có băng tan, khá nguy hiểm.

3. Tour và chi phí:

- Bạn không thể tự đi mà bắt buộc phải mua tour. Hiện có nhiều tour của công ty lữ hành Vietnam, nhưng năm 2015 mình lựa chọn một công ty tour của Nepal, book trước qua mạng. Full giá tour là $800 USD mỗi người cho hành trình 12 ngày (8 ngày leo lên, 4 ngày leo xuống), bao gồm đưa đón sân bay, 2 đêm ngủ ở Kath trước và sau hành trình, vé máy bay khứ hồi Kath-Lukla, nhà trọ suốt hành trình, guilds, porters, tips, toàn bộ các bữa ăn sáng-trưa-tối trong hành trình. Không bao gồm tiền nước uống, tắm nước nóng, internet wifi, thuê túi ngủ, v.v... Nói chung rất rẻ.

- Nếu nghỉ chơi ở lại Kathmandu thăm quan, bạn trả thêm khoảng $30-50 cho 3 ngày khách sạn.

- Bạn nên mua thêm bảo hiểm cứu hộ bằng trực thăng, giá khoảng hơn 1 triệu phòng trường hợp rủi ro có thể gọi helicopter hạ độ cao khẩn cấp.

- Khi đi mọi người mang theo ít nhất 3 ảnh thẻ 3x4: 1 để làm visa, 2 cái còn lại làm Permit và TIMS card.

- Ngoài chi phí kể trên, vé máy bay khứ hồi Hanoi-Kathmandu của China Southern, transit tại Guangzhou khoảng 12 triệu.

- Tổng budget: không quá $2000

4. Tổng thời gian hành trình:

- 12 ngày leo núi + 2 ngày bay + 3 ngày chơi ở Kathmandu, tổng thời gian khoảng 18-20 ngày là lý tưởng.

5. Tập luyện trước chuyến đi:

Tương đối quan trọng, để cơ thể thích nghi với 12 ngày vận động cường độ cao. Việc tập luyện nhằm rèn luyện hai thứ:

- Sự dẻo dai của cơ thể: chân, đầu gối, lưng và sức bền.

- Việc hấp thụ ít oxi trong quá trình vận động.

Thời gian luyện tập khoảng 1 tháng trước khi đi là vừa phải. Các bài tập nên tập luyện chủ yếu là leo cầu thang bộ hoặc máy leo núi, hoặc chạy bộ. Máy leo núi trường hợp này là phù hợp và mô phỏng các bước đi tốt nhất. Để tưởng tượng: mỗi ngày bạn sẽ di chuyển quãng đường khoảng 20km đường núi và 105 tầng lầu. Lưu ý quan trọng: khi tập luyện bạn phải bịt khẩu trang, đôi khi chồng 2 khẩu trang lên làm 1 để tập luyện giảm thiểu lượng oxi hít vào. Nếu bạn thuộc dạng rất cơ bắp thì nên giảm cơ đi 1 chút để đỡ tiêu tốn oxi cho cơ bắp quá nhiều mà ko đủ oxi lên não, trong hành trình của tôi, anh trai cơ bắp cường tráng và khoẻ nhất đoàn là người bị AMS đầu tiên và nặng nhất.

6. Danh mục đồ leo núi: dĩ nhiên đây là hành trình trekking nên sẽ chuẩn bị những đồ không phải như đi Seoul hay New York. Những đồ dưới đây là tối cần thiết và đã giản lược rất nhiều dựa trên kinh nghiệm của mình.

Nguyên tắc chung: càng ít đồ càng tốt, càng nhẹ càng tốt.

a. Vật dụng trekking chung:

- Balo lớn cho porter loại 10-15kg

- Balo cỡ nhỏ đeo theo người khi leo núi, đựng nước, đồ ăn vặt, v.v... (có chống nước, tham khảo loại balo 10l siêu nhẹ siêu rẻ của Decathlon)

- Giày leo núi loại tốt + dép xỏ ngón (đi tại sân bay và đi trong nhà nghỉ)

- Gậy leo núi loại tốt

- Bọc cổ chân và bọc đầu gối trợ lực. Quan trọng vô cùng!

- Miếng dán giữ nhiệt (10 miếng)

- 1 bình nước refill 700ml, không cần thiết mang theo bình giữ nhiệt vì nặng

b. Quần áo:

- Áo: 2 bộ quần áo heatech mặc trong cùng (1 áo heateach cổ lọ mặc đi ngủ, 1 áo heatech ngắn tay mặc lót ấm), 1 áo gió siêu nhẹ, 1 áo jacket chống nước mặc ngoài cùng (áo jacket của mình có 1 lớp nỉ tháo ra lắp vào tùy thời tiết, bắt đầu từ 4000m trở lên thì phải mặc thêm lớp nỉ mới đủ ấm. Nếu có loại tháo lắp này thì ko cần mang áo gió siêu nhẹ), 1 áo nỉ nhẹ, 1 áo hoodie để mặc đi ngủ. Cơ bản leo núi ko cần thay nhiều quần áo vì trời lạnh và không khí rất sạch.

- Quần: 2 quần kaki leo núi mau khô, 1 quần nỉ/cotton mỏng.

- Đồ lót: 3-4 quần + áo cotton thắm hút mồ hôi mặc trong cùng

- Tất: 3-4 đôi tất dành cho trek/hike tức là có độ dày tương đối và cao cổ + 1 đôi mùa hè để đi chơi ở Kath

- Mũ: 1 mũ lưỡi trai để tránh ánh nắng hắt vào mặt. Quan trọng.

- Kính râm bản rộng, chống tia UV tốt. Quan trọng. Nếu không sẽ bị bỏng giác mạc.

- Khác: 1 găng dày chống nước, không dùng găng tay len vì rất vô dụng. Khăn buff vừa quàng cổ, vừa bịt tai nếu lạnh. Khẩu trang 10 cái, để bịt mũi trong khi leo, nếu không sẽ bị chảy máy cam liên tục vì không khí lạnh và khô.

c. Thuốc:

- Thuốc cảm cúm, viên ngậm chống ho, thuốc đau bụng, dầu gió, miếng dán lạnh kiểu Salonpas khi bị đau cơ khi leo núi, bản rộng, mang nhiều một chút (miếng dán nóng ko tốt cho cơ), thuốc chống độ cao (Diamox).

- Thuốc xịt mũi, muối + bình xịt rửa mũi nếu bị viêm mũi dị ứng

- Hoạt huyết dưỡng não, C sủi (mang nhiều 1 chút, thả vào bình nước mang theo người), nước mắt nhân tạo vì mắt dễ bị khô, vitamin tổng hợp (nếu cần).

d. Thức ăn:

- Các loại thức ăn nhẹ tạo năng lượng nhanh: chocolate, kẹo đường, kẹo gừng, hạt khô (rất ngon).

- Xúc xích, cơm cháy chà bông, ruốc, mỳ tôm (nếu khó ăn khó uống, nhưng đồ ăn phải siêu nhẹ). Đừng mang mấy loại bánh mềm, vì nó sẽ vỡ vụn khi lên độ cao cao.

- Tóm lại, đồ ăn khi leo núi ko ngon, nhưng ko quá dở, leo núi cả ngày nên ăn rất ngon miệng, ko cần mang quá nhiều đồ ăn.

e. Đồ tự sướng:

- Máy ảnh loại nhẹ hoặc điện thoại chụp đẹp, không mang máy ảnh cồng kềnh và nặng

- Sạc di động loại khủng, có sạc bằng pin mặt trời càng xịn

- Cờ Việt Nam

g. Đồ vệ sinh cá nhân:

- Giấy ướt: 2 hộp (quan trọng -> thay hoàn toàn việc tắm của bạn) + giấy vệ sinh 2 cuộn + dung dịch rửa tay. Bạn sẽ tắm bằng cách lau khăn ướt và dung dịch rửa tay vào vùng kín cơ thể. Vì trên cao rất lạnh, ko có nước nóng, và nếu tắm thì sẽ rất dễ shock độ cao.

- Bàn chải, kem đánh răng, sữa rửa mặt, kem dưỡng ẩm loại vô địch, dầu gội đầu khô, khăn mặt để tắm và mang theo lau mồ hôi leo núi.

- Kem chống nắng loại siêu hạng

- Xịt khử mùi + ngăn tiết mồ hôi (đi 2 tuần ko tắm mà chỉ lau người, chắc chắn người và giày sẽ có mùi rất ghê)

h. Giấy tờ tùy thân + số điện thoại đơn vị bảo hiểm cứu hộ đã mua ở VN

***

TIPS:

- Túi ngủ không cần thuê từ Vietnam, lên đó bên tour sẽ thuê cho mình.

- Gậy leo núi phải mua loại tốt, hỏng rất là khổ. Nếu có 1 ngày ở Kath trước khi bay đi Lukla, có thể mua gậy và một số đồ trek ngay tại Kath vì rất rẻ, Kathmandu là thiên đường đồ trekking của nhiều hãng có uy tín với giá tốt. Nhưng mua được gì thì nên mua ở Vietnam trước, đỡ cập rập.

- Giày mua loại tốt nhất có thể, chống đc nước và tuyết, có đoạn lội suối, giày kém xịn ko bao giờ đi nổi. Có 2 người bạn của tôi, đi giày được 3 ngày, tới Namche Bazaar là phải đi khâu giày vì giày rách và nước vào, lên cao thì bị buốt chân, khổ ghê.

- Nên mạc sạc di động loại pin khủng. Trên núi, internet và sạc điện tính tiền theo giờ.

- Khi đi ngủ, nhét tất cả các loại pin như pin máy ảnh, điện thoại, sạc di động vào túi ngủ ngủ cùng mình. Ở nhiệt độ thấp, pin tụt năng lượng rất nhanh.

- Khi leo núi, người đi nhanh thì mất 6 tiếng, người đi chậm có khi mất 10 tiếng. Nhưng dù nhanh hay chậm, yếu hay khỏe, cuối ngày đều tới nơi. Nên liệu sức mình mà đi, càng lên cao càng nên đi chậm, vừa đi vừa đếm nhịp, giữ cho tim mình đập đều đặn, ko gắng sức thì sẽ ít bị AMS nhất. Đi nhanh rồi nghỉ ko bằng đi chậm mà đều.

- Buổi tối đi ngủ, kê 1 cái dép ở cửa phòng cho thoáng khí và có oxi vào phòng, hơi lạnh nhưng sẽ ko bị ngạt. Đi ngủ kê từ lưng tới cổ hơi cao 1 chút cho dễ thở. Nếu có đêm nào bị ngạt thở như bị bóp cổ, tưởng như chết đuối trên cạn cũng là chuyện bình thường, bị 1 đêm thôi, sau sẽ hết.

---

Hiểu thêm về hội chứng Shock độ cao:

Ở độ cao 5000 mét, oxi trong không khí bằng khoảng 50% dưới mặt đất và oxi trong máu còn khoảng 75% nên có khá nhiều biến chứng đáng lo ngại. 3 giai đoạn từ nhẹ đến nặng của hội chứng bệnh độ cao, viết tắt là AMS (Acute Mountain Sickness):

1. Các triệu chứng AMS nhẹ (không cần quá lo lắng)

- Đôi lúc mất ngủ.

- Cần ngủ nhiều hơn bình thường (thường 10 tiếng hoặc hơn)

- Thỉnh thoảng mất cảm giác ngon miệng.

- Có những giấc mơ sống động, hoang dã đặc biệt ở độ cao khoảng 2500-3800 m

- Thở dốc nhiều lần

- Thường xuyên phải dừng lại nghỉ ngơi và thở gấp nhiều lần (đặc biệt là trên 3500m)

- Sổ mũi.

- Tăng số lần tiểu tiện

- Chóng mặt nhẹ

2. Các triệu chứng AMS vừa (tránh hoặc không lên cao hơn)

- Đau đầu nhẹ

- Buồn nôn

- Chóng mặt

- Cảm giác cơ thể yếu hơn

- Thường xuyên mất ngủ.

- Ho khan

- Mệt mỏi kéo dài, đôi khi thấy kiệt sức

- Mất cảm giác ngon miệng

- Sổ mũi

- Khó thở

3. Các triệu chứng AMS nặng (cần hạ độ cao ngay)

Nếu bị 1 (hoặc 1 vài) trong các triệu chứng sau thì cần hạ độ cao ngay.

- Đau đầu nặng, dai dẳng

- Nôn mửa

- Triệu chứng Ataxia (mất phối hợp, không có khả năng để bước đi trong một đường thẳng)

- Mất ý thức (không có khả năng ý thức hoặc hiểu hướng dẫn)

- Tâm thần nhầm lẫn hoặc ảo giác

- Có âm thanh chất lỏng trong phổi

- Liên tục ho, chảy nước mắt

- Khó thở.

- Thở nhanh hoặc cảm giác khó thở kể cả lúc nghỉ ngơi.

- Ho ra chất lỏng trong suốt, màu hồng đờm hoặc máu

- Rất mệt mỏi

- Nhịp tim cao (trên 130 nhịp đập mỗi phút)

Có hai biến chứng rất nguy hiểm của bệnh độ cao mức độ nặng: HACE và HAPE. HACE và HAPE thường xảy ra với các độ cao trên 5000m, xảy ra phổ biến nhất và chết cũng nhanh nhất nếu bị ở độ cao trên 7000m

High Altitude Cerebral Edema (HACE)

- Biến chứng phù não: Xảy ra khi lượng chất lỏng tích tụ ngày càng nhiều quanh não, làm phù não. Trong hầu hết các trường hợp bị HACE, người bệnh đều trải qua 5 dấu hiệu đầu tiên của triệu chứng AMS dạng 2 (vừa) và 3 (nặng) nêu trên. Sau đó nếu không hạ độ cao kịp thời, người bệnh sẽ hôn mê và rất dễ dàng dẫn đến cái chết trong vòng 12 giờ từ khi khởi phát triệu chứng. Tuy nhiên những triệu chứng này thông thường mất 1-2 ngày để phát triển nên cũng khá khó dự đoán.

High Altitude Pulmonary Edema (HAPE)

- Biến chứng phù phổi: Xảy ra khi lượng chất lỏng tích tụ trong phổi ở mức cao. HAPE đầu tiên thường kèm với sốt nhẹ, tiếp theo đó là các triệu chứng như liệt kê ở mục 3. Nếu không được cấp oxy với lượng lớn (bình oxy, nằm trong các túi oxy) và hạ độ cao thì có thể dẫn đến hôn mê. Một khi bị hôn mê rồi thì rất dễ chết và chết cũng rất nhanh.

***

Nghe chút cho vui thôi, khó khăn là cho các nhà leo núi từ độ cao 5500m trở lên, còn mình chưa thấy ai leo EBC mà gặp vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe cả.

Chúc mọi người chân cứng đá mềm và hẹn gặp bồ của mình trên EBC một ngày không xa!