Tại sao những người thông minh thường đưa ra quyết định ngu ngốc? Làm thế nào để tránh điều đó?

tai-sao-nhung-nguoi-thong-minh-thuong-dua-ra-quyet-dinh-ngu-ngoc-lam-the-nao-de-tranh-dieu-do

(Dành cho người đọc chậm) 

Chất lượng của các quyết định ngày hôm nay sẽ quyết định chất lượng cuộc sống của bạn ngày mai. Các quyết định của chúng ta ảnh hưởng đến việc chúng ta sử dụng tài năng, nỗ lực và tài nguyên của mình như thế nào. Việc ra quyết định tốt hơn làm cải thiện khả năng giải quyết các vấn đề lớn hơn, phức tạp hơn một cách nhanh chóng và đáng tin cậy. Trong giai đoạn ngày càng phức tạp và biến động của lịch sử loài người, những người ra quyết định tốt nhất sẽ phát triển, thành công và bỏ lại đối thủ ở đằng sau. 

Chúng ta cũng có thể dựa vào những người thông minh nhất để đưa ra quyết định tốt và đưa ra cách giải quyết tốt nhất cho các vấn đề phức tạp. Sau tất cả, họ chính là những "chuyên gia". 

Nhưng, chúng ta biết rằng điều này không phải lúc nào cũng đúng. Các sự kiện chính trị và các cuộc bầu cử gần đây trên toàn thế giới, đặc biệt là ở Châu Âu và Châu Mỹ đã nêu bật lên được rằng các dự đoán và quyết định của chuyên gia có thể sai lầm như thế nào. 

Vậy tại sao những người thông minh, sáng láng lại có thể đưa ra những quyết định ngu ngốc? Và làm thế nào để chúng ta tránh sai lầm khi đưa ra một quyết định nào đó?

Hãy cùng tìm hiểu.

Người thông minh và những con tinh tinh

Trong một nghiên cứu có thể nói là toàn diện nhất cho đến nay về dự đoán của chuyên gia, Giáo sư tại Đại học Pennsylvania, Phillip Tetlock, đã tập hợp một nhóm lớn các chuyên gia để phân tích khả năng dự đoán các sự kiện trong tương lai.

Trong nghiên cứu này, Tetlock đã yêu cầu các chuyên gia dự đoán khả năng xảy ra của các sự kiện khác nhau, kiểu như bong bóng dotcom có vỡ không? Và sau đó, ông ta sẽ phân tích quá trình suy nghĩ của họ để đi đến những kết luận này như thế nào. 

Sau 20 năm thu thập và nghiên cứu 82361 dự báo từ các chuyên gia, Tetlock đã đi đến một kết luận rất khôi hài. Theo Tetlock, chuyên gia ..."không giỏi dự đoán tương lai hơn một con tinh tinh ném phi tiêu"!

Tetlock cho rằng hầu hết các chuyên gia này sẽ đưa ra những dự đoán tốt hơn nếu họ đoán ngẫu nhiên.

May mắn thay, đã có một vài chuyên gia đưa ra những dự đoán tốt. Các chuyên gia này có cách tiếp cận khác nhau để ra quyết định, suy nghĩ và giải quyết vấn đề. Thay vì trở thành nạn nhân của thái độ "biết tất cả", họ đã đưa ra những dự đoán khiêm tốn. Nhưng, chỉ sau khi phân tích một loạt các dữ liệu và thông tin bên ngoài. Họ thoải mái với tính dễ biến động và phức tạp. Họ luôn sẵn sàng để xem xét những ý tưởng thách thức niềm tin và giả định của họ. 

Ngược lại, các chuyên gia có kiến thức nhất trong nghiên cứu này thì chỉ quyết định ở mức trung bình, kém tin cậy nhất. Ngay cả sau khi được xem xét kết quả, họ vẫn cố gắng không thừa nhận mình đã sai. Họ đã quá tự tin và giữ vững niềm tin của mình, bất kể bằng chứng mâu thuẫn.

Có một lời giải thích khoa học cho kiểu thiên kiến này mà tất cả chúng ta đều phê phán. Nhưng, trước khi chúng ta thảo luận về điều này, tôi có một câu hỏi và thách thức nhanh cho bạn để minh họa điều này.

Thiên kiến xác nhận: "Tôi đúng bởi tôi tin rằng tôi đúng"

Một người cha và con trai đang gặp tai nạn xe hơi và được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện. Người cha qua đời. Cậu bé được đưa vào phòng phẫu thuật và bác sĩ phẫu thuật nói, "tôi không thể phẫu thuật cho cậu bé này, bởi vì cậu ấy là con trai của tôi."

Câu hỏi: Làm sao chuyện này xảy ra được?

Một lát nữa tôi sẽ tiết lộ câu trả lời cho câu hỏi này. Trong khi chờ đợi, hãy quay lại thảo luận về lý do tại sao những người thông minh lại đưa ra những quyết định ngu ngốc.

Có một vài sai lầm về mặt tâm lý ảnh hưởng đến việc ra quyết định của chúng ta, nhưng cho đến nay, sai lầm lớn nhất là thiên kiến xác nhận.

Thiên kiến xác nhận đề cập đến xu hướng tìm kiếm và ủng hộ bằng chứng xác nhận niềm tin đã có từ trước của chúng ta, đồng thời bỏ qua hoặc làm giảm đi giá trị của những thông tin mâu thuẫn với niềm tin của chúng ta.

Có một lý do cho điều này. Chúng ta thường cảm thấy khó chịu bất cứ khi nào phải đối mặt với những ý kiến hoặc thông tin mâu thuẫn với niềm tin hiện tại của mình.

Để giảm bớt sự căng thẳng và khó chịu này, chúng ta tìm cách xác nhận lại niềm tin của mình, ngay cả khi chúng vẫn có thể sai.

Đừng tin điều này có thể xảy ra với bạn?

Giờ hãy quay lại câu hỏi mà tôi đã hỏi các bạn lúc này. Câu trả lời của các bạn là gì?

Nếu bạn cố gắng để nghĩ ra một câu trả lời hợp lý thì cũng đừng tự trách mình. Thiên kiến xác nhận ảnh hưởng đến khả năng khám phá câu trả lời chính xác của bạn.

Và, nếu bạn đang băn khoăn, đáp án rất đơn giản - bác sĩ phẫu thuật là mẹ của cậu bé.

Nhìn chung, điều này là hiển nhiên, nhưng có thể bạn vô tình bỏ qua khả năng bác sĩ phẫu thuật là nữ. Thay vào đó, bạn tìm kiếm giải pháp cho vấn đề sai, nhưng vẫn giữ vững niềm tin rằng bác sĩ phẫu thuật là nam giới.

Tôi chắc chắn bây giờ bạn có thể thấy được thiên kiến xác nhận ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định của chúng ta và có thể dẫn chúng ta đến những sai lầm ngu ngốc như thế nào.

Nó hạn chế thông tin chúng ta chọn trong việc đưa ra quyết định của mình. Nó dẫn đến sự thiên vị trong việc diễn giải thông tin này và bóp méo kí ức của chúng ta.

Đó là lý do vì sao con người ta lại đưa ra những quyết định sai lầm.

Bạn càng có nhiều kiến thức, bạn sẽ càng phải đấu tranh với thiên kiến xác nhận và càng có nhiều khả năng bạn sẽ từ chối những ý kiến khác biệt với chính bạn.

Một khi chúng ta trở nên bảo thủ, chúng ta dễ đưa ra những quyết định tồi tệ, thậm chí còn hơn cả một người có kiến thức ít hơn chúng ta rất nhiều.

Từ những gì vừa thảo luận, làm thế nào bạn có thể chống lại những thiên kiến xác nhận của mình và tránh đưa ra những quyết định tồi tệ nhất?

Bác bỏ chính mình

“Great doubts, deep wisdom. Small doubts, little wisdom.”

- Tục ngữ Trung Quốc

(Tạm dịch: nghi ngờ càng lớn, trí tuệ càng sâu sắc. Nghi ngờ càng ít, trí tuệ càng nhỏ)

Đây là hai bước đơn giản giúp bạn tránh đưa ra quyết định tồi tệ: 

Bước 1: Thực hành tính tự nhận thức

Bạn không thể thay đổi những gì bạn không biết tồn tại. Đây là lý do tại sao nhận thức được những hạn chế của riêng bạn trong việc đưa ra quyết định hợp lý là rất quan trọng.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự rèn luyện tính tự nhận thức, khuyến khích bạn sống chậm lại và thư giãn cũng có thể giúp bạn cải thiện khả năng sáng tạo và ra quyết định.

Chủ động tập trung sự chú ý của bạn vào những thứ quan trọng là một kỹ năng được phát triển bằng sự luyện tập và kiên nhẫn. Nó rất đơn giản nhưng mạnh mẽ.

Bước 2: Bác bỏ chính mình

Phải rất can đảm để thừa nhận bạn sai sau khi biết sự thật. Thậm chí còn cần nhiều can đảm hơn để bác bỏ và thách thức các giả định của chính bạn trước khi quyết định.

Lần tới khi bạn gặp phải một vấn đề hoặc thách thức, hãy tìm kiếm tất cả các ý tưởng có thể mâu thuẫn với niềm tin hiện tại của bạn.

Điều này sẽ giúp bạn đưa ra một quyết định hoàn hảo, thay vì một quyết định tồi tệ phi lý chỉ dựa trên niềm tin và cảm xúc của bạn.

Một biến thể khác của kiểu suy nghĩ này (nguyên tắc đầu tiên) cũng đã được sử dụng để tạo ra những ý tưởng đột phá, sáng tạo. Xuyên suốt lịch sử, các nhà tư tưởng vĩ đại bao gồm các nhà triết học, Aristotle và Tỷ phú Doanh nhân, Elon Musk, tin rằng điều này đã góp phần vào thành công của họ.

Tự tin thái quá sẽ giết chết các quyết định của bạn

Những người thông minh đưa ra những quyết định ngu ngốc vì họ phải vật lộn với cùng một thử thách mà tất cả chúng ta đều gặp - quá tự tin.

Sự tự tin thái quá khiến chúng ta trở nên bảo thủ với những ý kiến khác với ý kiến của mình. Nó làm cho chúng ta chậm chạp và cứng nhắc trong việc thích nghi với sự thay đổi.

Nó ngăn cản chúng ta giải quyết các vấn đề phức tạp và tự tin đối phó với sự bấp bênh không chắc chắn.

Và, tệ nhất trong tất cả, nó khiến chúng ta dễ bị đưa ra những quyết định tồi tệ có thể phải trả giá bằng tiền, thời gian và có thể, cả mạng sống.

Lần tới, khi bạn cảm thấy hoàn toàn chắc chắn về một quyết định, hãy nhớ rằng bạn có thể sai!

Luôn cởi mở với việc còn nhiều thông tin mà bạn chưa biết.

Sau tất cả, người khôn ngoan nhất luôn lắng nghe nhiều hơn những người khác vì họ biết rằng vẫn còn rất nhiều kiến thức để học hỏi.

-Mayo Oshin-

Ghi chú: những game show kiểu như "Ai thông minh hơn học sinh lớp 5" sẽ giúp bạn bớt tự tin thái quá đi nhiều đấy! Hoặc là chơi chứng khoán...