Ordinary People – con mắt của dân thường

ordinary-people-con-mat-cua-dan-thuong

Hai nhân vật chính đều hóa thân xuất sắc trong Ordinary People.

LHP Quốc tế Hà Nội 2018 sẽ diễn ra tại nhiều địa điểm chiếu phim trong rạp và ngoài trời ở Thủ đô từ ngày 27 đến hết 31-10.

Có khoảng 400 phim sẽ tham dự các chương trình của LHP, bao gồm chương trình phim dự thi, Điện ảnh Toàn cảnh, Tiêu điểm điện ảnh Ba Lan và phim Iran tuyển chọn, chương trình phim Việt Nam với ba chùm phim (phim truyện đương đại, phim hoạt hình và phim tài liệu).


Đã qua bốn kỳ LHP Quốc tế Hà Nội thì có ba kỳ điện ảnh Philippines được vinh danh ở những hạng mục quan trọng nhất. Bộ phim chân thực và cảm động Ordinary People góp phần nối dài thành tích này.

Tại LHP Quốc tế Hà Nội lần thứ tư (HANIFF 2016), Ordinary People (được dịch tựa tiếng Việt là Gia đình) mang về hai giải thưởng là Đạo diễn xuất sắc nhất cho Eduardo Roy Jr. và Nữ diễn viên xuất sắc nhất cho Hasmine Kilip. Trước đó, ở mùa LHP năm 2012, Philippines đã giành giải thưởng cao nhất Phim dài xuất sắc với Shackled (Bị còng tay). 

Đến năm 2014, bộ phim The Coffin Maker (Người đóng quan tài) của Philippines được trao Giải thưởng của mạng lưới khuyến khích điện ảnh châu Á (NETPAC) và giải Nam diễn viên xuất sắc cho Allen Dizon. Như thế, đến thời điểm này, dù điện ảnh Việt có “lợi thế sân nhà” thì xem ra điện ảnh Philippines vẫn chưa có đối thủ tại LHP Quốc tế Hà Nội.

Riêng về Ordinary People, trước khi ứng thí tại Việt Nam, phim đã giành các giải thưởng bao gồm giải Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Nữ diễn viên xuất sắc nhất, Dựng phim xuất sắc nhất và Giải Netpac tại LHP Độc lập Philippines 2016. Quả thực, tinh thần độc lập của nhà làm phim thể hiện rất rõ ở tác phẩm điện ảnh mới ra mắt hồi tháng 9 này. Xem phim có thể thấy rất rõ thế đứng của đạo diễn sinh năm 1980 khi đặt vào tác phẩm dấu ấn cá nhân của mình, đồng thời đưa ra góc nhìn thẳng thắn về một lát cắt trong đời sống xã hội Philippines.

Nếu dịch theo đúng tựa phim thì Ordinary People có nghĩa là “Dân thường”. Đạo diễn Eduardo cũng như nhiều nhà làm phim độc lập khác của Philipines thường hướng ống kính của mình đến những người dân “thấp cổ bé họng” trong xã hội - thành tố quan trọng phản ánh về đất nước Philippines ngày hôm nay. 

Ordinary People kể về một gia đình nhỏ bé sống trên hè phố và những căn nhà trọ lụp xụp: cô gái Jane sinh con khi mới 15 tuổi, còn người chồng không hôn thú tên Aries cũng mới chỉ 17. Họ không có chỗ dựa nào, ngoài việc dựa vào nhau. Thế nhưng, ở độ tuổi chưa trưởng thành, lại có cuộc sống hoang dại, nên dù có tình thương với nhau, họ vẫn thường xuyên đối mặt với những cuộc cãi vã và những thách thức sinh tồn. 

“Công việc” móc túi, giật đồ của “người chồng trẻ con” không đủ để khoác lên vai gánh nặng nuôi nấng một cô vợ nhỏ tuổi và một đứa con mới sinh. Cuộc sống bấp bênh ấy càng trở nên đảo lộn khi một ngày, vì sự nhẹ dạ cả tin và vì những cơn đói, đứa con của họ bị đánh cắp. Để tìm lại con, họ lao vào một cuộc kiếm tìm trật vật, với đủ những khoảnh khắc khóc – cười.

Một góc của cuộc sống ồn ã, xô bồ của thủ đô Manila được tái hiện dưới những thước phim có ánh sáng vàng vọt. Từng phút một, bộ phim đưa khán giả “nhập cuộc” với câu chuyện đời sống được tái hiện trong phim tài liệu, với hiện thực diễn ra ngay trước mắt người xem, chứ không phải sự tái hiện của phim truyện. 

Không phải ai dùng lối làm phim “giải tài liệu” với máy quay cầm tay rung lắc cũng mang đến cảm giác chân thực, nhưng đạo diễn Eduardo này thành công, với sự điềm tĩnh, chắc chắn. Diễn biến trong phim đến một cách tự nhiên, từ chuyện người vợ nhỏ tuổi cho con bú, cảnh cặp đôi làm tình, nhìn nhau ăn, hờn giận, rồi những va chạm của họ với đời sống trần trụi, con người trật vật mưu sinh… được khắc họa từ tốn, điềm nhiên, cho thấy bản lĩnh và sự chắc tay của nhà làm phim trẻ.

Sự hỗn mang, nhập nhoạng của đời sống đương đại, sự chênh lệch giàu - nghèo được phác thảo trong Ordinary People rõ nét. Nhưng điểm nổi bật nhất được đạo diễn Eduardo thể hiện trong bộ phim của mình chính là sự vô cảm của con người trong đời sống hiện tại. 

Ở đó, đồng tiền vượt lên những giá trị đạo đức, con người thiếu kết dính với nhau, những mối quan hệ tưởng chừng rất gắn kết như gia đình, mẹ - con, chồng – vợ… đều đối mặt với sự thờ ơ, hời hợt. Gam màu lạnh lẽo nhất trong bức tranh đó là mối quan hệ của con người ở những cơ quan công quyền với người “dân thường”. 

Ngoài cách để hình ảnh, kể chuyện làm bật lên những điều đó một cách tự nhiên, đạo diễn Eduardo đem đến một sáng tạo về ngôn ngữ điện ảnh khi liên tục khai thác những hình ảnh được ghi từ hệ thống camera an ninh gắn ở khắp các ngõ ngách của Manila. 

Gần như trong mỗi chi tiết, tình huống quan trọng nhất của vụ mất con và hành trình tìm con của hai vợ chồng Jane và Aries đều được những “con mắt” kỹ thuật số gắn ở siêu thị, ngã tư, đồn công an, bến tàu… ghi lại. Vậy mà hệ thống camera ấy chỉ như “làm cảnh”, chúng không giúp gì cho việc đưa những thứ từ bóng tối ra ánh sáng. 

Những hình ảnh hầu hết là trung cảnh từ máy quay cầm tay, hình ảnh uốn cong từ hệ thống camera công vụ có thể khiến người xem giật mình khi nhận ra rằng: 

Khi chính con người nhắm mắt làm ngơ, bàng quan trước những gì không mang đến cho mình mối lợi nào đó thì máy móc, hệ thống camera dẫu có được gắn chằng chịt khắp nơi liệu thấy được gì và để làm gì?


Tại HANIFF 2016, khi Ordinary People kết thúc, nhiều khán giả không khỏi lặng người và khi đạo diễn trẻ Eduardo bước ra chào khán giả, những tràng vỗ tay dài vang lên. Có lẽ, sự tán thưởng ấy là dành cho một tác phẩm điện ảnh dẫu có kinh phí thực hiện rất thấp, với bối cảnh đơn giản, đời thường vẫn đủ khiến công chúng xúc động đến gai người.