Liệu Trump có thoát cảnh nhượng bộ trước Kim ở Việt Nam?

lieu-trump-co-thoat-canh-nhuong-bo-truoc-kim-o-viet-nam

(Bài viết cho The New York Times của bà Susan E.Rice - được Tổng thống Obama chỉ định chức vụ Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ (2013-2017), từng tháp tùng ông trong chuyến thăm Việt Nam 2016)

-----

Đây là bài viết khá dài, tôi xin lược dẫn và tóm ý 1 số đoạn để lấy cái lõi nhận định sắc sảo của bà Rice. Bản gốc bài báo mời đọc tại đây: https://www.nytimes.com/2019/02/26/opinion/trump-kim-vietnam.html  

Các tít phụ đánh số là do tôi đặt để bạn đọc dễ hơn.

1/ Mối lo ngại mang tên Vũ khí hạt nhân:

Hợp chủng quốc Hoa Kỳ hoàn toàn có thể có tiến triển trong việc giảm nguy cơ hạt nhân đến từ Triều Tiên nếu Tổng thống Trump giữ kỷ luật trong chuyến ngoại giao này.

Chia sẻ về Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 2 với lãnh đạo của Bắc Triều Tiên, Tổng thống Trump tuyên bố: 'Tôi không muốn thúc giục ai cả. Tôi chỉ không muốn có những cuộc thử nghiệm. Miễn là không thử nghiệm thì chúng tôi đều vui vẻ'.

Vào tháng tư năm ngoái, ông Kim Jong-un đã thông báo ngừng cuộc thử nghiệm vũ khí hạt nhân và tên lửa, một bước đi tích cực nhưng cũng là bước đi không chắc chắn và dễ thay đổi của đất nước này. Tuy nhiên, với một kho chứa hàng tá vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo có thể bay thẳng tới lục địa của nước Mỹ, mối đe dọa mà Bắc Triều Tiên mang đến vẫn được đánh giá là một mối đe dọa khẩn cấp và nghiêm trọng. 

Đáng quan ngại là Tổng thống Trump đã bày tỏ sự bằng lòng với một nước Bắc Triều Tiên được trang bị vũ khí hạt nhân. Đây là một bước đi nghịch chuyển nguy hiểm của chính sách nước Mỹ trong nhiều thập kỷ qua, chính sách nhắm đến quá trình phi hạt nhân hóa hoàn toàn, có thể kiểm tra rõ ràng và không thể thay đổi lại đối với Bán đảo Triều Tiên. Ngoài ra, động thái này của ông Trump còn đóng góp vào sự chấp thuận rằng Triều Tiên là một quốc gia hạt nhân.

2/ Sự luyên thuyên của Trump tại Hội nghị thượng đỉnh:

Đối với ông Trump, ngoại giao với Triều Tiên vừa là về chính trị vừa là về truyền thông. Trong tuyên bố sai sự thật sau Hội nghị thượng đỉnh lần thứ nhất với chủ tịch Kim rằng 'không còn mối đe dọa hạt nhân nào từ Bắc Triều Tiên nữa', tổng thống Trump ba hoa rằng nguy cơ chiến tranh đã được loại bỏ để giả bộ có tiến triển trong cuộc hội nghị này. Tuy nhiên, thực tế thì chẳng có bước tiến nào đến với mục tiêu chung cực của người Mỹ là phi hạt nhân hóa một cách toàn diện cả. 

Thay vào đó, ông Trump lại bày tỏ sự yêu quý và hữu hảo đối với ông Kim trong các chiến dịch và còn tự đề cử mình cho giải Nobel Hòa bình với mục tiêu để thuyết phục mọi người rằng phương hướng chính trị của ông là một sáng kiến ngoại giao xuất sắc. Nếu tổng thống Trump có thể trì hoãn mối nguy cơ hạt nhân từ Triều Tiên đến cuối nhiệm kỳ của mình mà không phát sinh thêm một cuộc thử nghiệm nào khác, có lẽ ông Trump sẽ rất hài lòng, rêu rao 'chiến thắng' và để lại vấn đề thật sự cho những người kế nhiệm phía sau. 

Vì vậy, nguy cơ không giải quyết được chuyện gì tại Hội nghị thượng đỉnh tại Hà Nội lần này chính là cao gấp đôi. 

Lý do thứ nhất, để vội vàng đánh lạc hướng mọi người khỏi những phát triển không mấy hay ho tại quê nhà, ông Trump có lẽ sẽ càng thêm nhượng bộ cho chính quyền Bắc Triều Tiên độc tài, ví như một hiệp nghị hòa bình, cấp quyền một phần hoặc tiếp tục giới hạn quân đội Mỹ diễn tập mà không nhận lại được sự nhượng bộ tương xứng của đối phương.  

Thứ hai, ông Trump có nguy cơ sẽ phung phí cơ hội để có được sự tiến triển trông thấy trong quá tình phi hạt nhân hóa này.

3/ Quân bài tẩy Stephen Biegun:

Giới tình báo Hoa Kỳ đáng giá rằng Bắc Triều Tiên sẽ không phá hủy toàn bộ vũ khí hạt nhân cùng hệ thống vận chuyển của họ bởi vì đối với chủ tịch Kim, đây là nhân tố trọng yếu quyết định tới sự sinh tồn của chế độ chính trị. Tuy nhiên, vẫn còn thời gian để kiểm chứng liệu những chuyên gia người Mỹ có đưa ra nhận xét chính xác hay không. 

May mắn thay, đặc phái viên mới của Tổng thống Trump, ông Stephen Biegun đã có cái nhìn đúng đắn và hiểu được những nguy cơ cùng cơ hội trong Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 2 này. Ông Stephen đang có những nỗ lực nghiêm túc để hướng tới mục tiêu vừa loại bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa của Bắc Triều Tiên, vừa bình thường hóa quan hệ giữa hai nước. Nếu tổng thống Trump thật sự tin tưởng trao quyền cho Stephen, khả năng cao rằng sẽ có một cuộc đối thoại có ý nghĩa tại Hà Nội thay vì những lời nói sáo rỗng, nhàn nhạt tại Hội nghị thượng đỉnh tại Singapore vừa qua. 

4/ Từ kinh nghiệm xuống thang với Iran:

Để bắt đầu, nước Mỹ và Triều Tiên cần phải cùng chấp thuận một loạt các bước dần dần tăng tiến và tương ứng với cả hai. Những bước nhượng bộ này có thể được kết hợp từ việc đặt ra những hạn chế có thể kiểm chứng cho các chương trình hạt nhân và tên lửa cùng việc giảm các lệnh và hành động trừng phạt đối với Triều Tiên để đạt đến thỏa thuận hòa bình cuối cùng. 

Những lệnh cấm hợp lý có thể bao gồm cho phép các thanh tra quốc tế kiểm tra cơ sở vật chất của Bắc Triều Tiên, dừng sản xuất vật liệu phân hạch và tên lửa đạn đạo, lập những tuyên bố dừng thử nghiệm cùng ngừng sản xuất của chủ tịch Kim thành cam kết có hiệu lực pháp luật và lấy được cam kết chắc chắn của Triều Tiên về việc cung cấp cơ sở hạ tầng hạt nhân và tên lửa.

Hình mẫu cho cách tiếp cận này chính là từ những cuộc đàm phán về hạt nhân của Iran. Đầu tiên, chính quyền cựu tổng thống Mỹ - ông Obama đã đạt được một thỏa thuận tạm thời để Iran ngừng phát triển hạt nhân và đổi lại, Iran sẽ được giới hạn giảm các lệnh trừng phạt. Hành động này là cơ sở để đạt đến những thỏa thuận rộng hơn - vào hơn một năm rưỡi sau - một thỏa thuận cuối cùng để phi hạt nhân hóa Iran. Kế hoạch này đã được Quốc hội Mỹ công nhận và ghi lại trong luật quốc tế. Iran đã hoàn toàn tuân thủ các nghĩa vụ của mình khi chính quyền Trump đơn phương rút về hồi năm ngoái. 

5/ Vai trò của cộng đồng quốc tế:

Để tối ưu hóa cơ hội thành công, như trong cuộc đàm phán với Iran, nước Mỹ cần đến Trung Quốc, Nga, Nhật Bản và Hàn Quốc để cùng tham dự vào việc giám sát thực hiện bất kì thỏa thuận tạm thời nào. Họ cũng phải thắt chặt việc thực thi các biện pháp trừng phạt hiện có và đồng ý cùng nới lỏng mọi sức ép gây ra cho Triều Tiên để đổi lấy những bước lùi cụ thể, có thể kiểm soát được đến từ đất nước này.

Không may thay, các đối tác quốc tế của Mỹ đang theo đuổi những lợi ích riêng biệt, nhưng tựu trung đều nhằm giảm sức mạnh đòn bẩy của Mỹ. Mặc dù chính quyền Trump tỏ vẻ không tha thiết mấy với những nỗ lực đa phương, Triều Tiên lại là một trường hợp khác. Với Triều Tiên, những nỗ lực đơn phương của Hoa Kỳ rất có thể sẽ không đủ.

6/ Thế kết quả cuộc rùm beng này sẽ là gì?

Tại Hà Nội, tổng thống Trump rõ ràng là có cơ hội để gia tăng tiến triển trong quá trình phi hạt nhân hóa Triều Tiên. 

Tuy nhiên, quá khứ cho thấy rằng ông Trump có lẽ sẽ thấy hứng thú hơn với những shoot ảnh màu mè và cuộc đấu ngoại giao ngầm ám chỉ những thành công ảo tưởng trong khi đang thực sự trượt dài xuống dốc của một thử thách khó khăn.