Khi FED làm tuyên truyền

khi-fed-lam-tuyen-truyen

Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) vừa phát hành một tài liệu hướng dẫn cho mọi người, đặc biệt là các em học sinh, về các nguyên tắc kinh tế cơ bản và vai trò của Fed trong hệ thống tài chính. Điều có thể làm nhiều người ngạc nhiên là Fed chọn hình thức truyện tranh giả tưởng để “tuyên truyền”.

Cuốn truyện tranh mới nhất mang tên Câu chuyện chính sách tiền tệ, đặt bối cảnh xảy ra ngoài không gian. Nhân vật trong sách là các sinh vật ngoài hành tinh, đi du lịch tới các hành tinh xa xăm, tò mò muốn tìm hiểu về cuộc sống ở những nơi này. Thế là đủ sắp đặt để tác giả giải thích cặn kẽ nhưng dí dỏm cho các độc giả, dù là học sinh hay người lớn, về “ngân hàng trung ương”, “ổn định giá cả”, cách chống lạm phát, cách kích thích tăng trưởng kinh tế...

Đây là cuốn mới nhất trong loạt truyện tranh hơn 20 cuốn do Fed xuất bản kể từ năm 1950 tới nay. Fed New York là nơi thực hiện cuốn Câu chuyện chính sách tiền tệ. Có lẽ khi khán giả khắp thế giới sôi sục với loạt phim anh hùng viễn tưởng dựa vào truyện tranh như Iron Man, Wonder Woman hay Captain Marvel, Fed muốn dùng hình thức này để hấp dẫn các em. Tuy nhiên Fed trong truyện tranh không có quyền năng siêu nhiên, ho một tiếng [tức chỉ mới ra dấu sẽ nâng hay hạ lãi suất] là thị trường chứng khoán chao đảo. Fed trong truyện chỉ là một ngân hàng trung ương hoạt động để điều hòa nền kinh tế, không để nó quá nóng hay quá lạnh.

Theo tờ New York Times trong một bài báo kể chuyện Fed làm sách, Giáo sư Ed Steinberg dạy môn kinh tế học tại Đại học New York, người viết năm cuốn truyện tranh cho Fed trong vòng một thập niên ông làm cho Fed New York, cho biết thời ông Fed chỉ gửi sách miễn phí cho các nơi nào có yêu cầu và họ nhận hàng triệu yêu cầu xin sách. Nay có thể tải sách về miễn phí tại trang web của Fed New York (https://www.newyorkfed.org/outreach-and-education/comic-books#download).

Tác giả bài báo cho biết ông tình cờ phát hiện loạt sách này khi đến thăm trụ sở ngân hàng tại Manhattan và có xin mấy cuốn về cho con ông đọc. Cả hai đọc say mê, chăm chú theo dõi câu chuyện về nguồn gốc đồng tiền, tại một hòn đảo tưởng tượng. Nhờ sách mà con ông sớm hiểu các khái niệm tiết kiệm, lãi suất, lãi mẹ đẻ lãi con...

Một trong những mẹo tính toán mà tác giả còn nhớ đến bây giờ là “quy tắc 72”: một cách tính rợ lãi suất kép rất hiệu nghiệm. Sách bày: cứ lấy 72 chia cho lãi suất sẽ ra ước chừng số năm cần có để số tiền tiết kiệm hưởng lãi kép tăng gấp đôi. Mẹo này cũng dùng được để chơi chứng khoán, ví dụ rổ chứng khoán bạn đang nắm mỗi năm lãi 9%, lấy 72 chia 9 bạn sẽ biết ngay tám năm sau số tiền đầu tư của bạn sẽ tăng gấp đôi.

Lần giở lại các truyện tranh cũ thời 1950, tác giả nhận xét, truyện miêu tả một thế giới trong đó đàn ông da trắng vận hành máy tính trong khi phụ nữ da trắng làm thư ký hay tiếp tân. Mãi đến cuối thập niên 1970, phụ nữ và người da màu mới được miêu tả làm những công việc quan trọng. Dĩ nhiên cuốn mới nhất đẩy sự đa dạng và bình đẳng đó lên một mức mới, đủ loại sinh vật, đủ các màu da.

Hiện nay, ở nước ta, các nội dung liên quan đến kinh tế được đưa vào môn địa lý để dạy cho học sinh. Thử lướt qua cuốn Địa lý lớp 12, học sinh được học những nội dung khá phức tạp như sự phân hóa về thu nhập bình quân theo đầu người; sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp; vấn đề phát triển một số ngành công nghiệp trọng điểm... Thế nhưng, điều đáng tiếc là dữ liệu dạy cho học sinh đều cũ trên 10 năm, có khi cả 15 năm, nên mọi nhận định, phân tích, giải thích đều không còn đúng nữa.

Tại sao chúng ta không mạnh dạn dạy cho các em những kiến thức kinh tế mà khi ra đời em nào cũng cần biết, tại sao không dựa vào thực tế Việt Nam để dạy cho các em cách đối phó với những lời mời tham gia bán hàng đa cấp, hiểu đúng chuyện cho vay nặng lãi, hiểu đúng chuyện “chơi” chứng khoán, biết được những khái niệm cơ bản như GDP là gì. Và tại sao không bắt chước Fed soạn sách cho thật dễ hiểu, thật lôi cuốn chứ đừng chạy theo các đề tài đao to búa lớn nhưng thật ra đã lạc hậu so với thực tế nên càng học càng sai.