Du lịch là ngành công nghiệp làm giàu hay làm nghèo?

du-lich-la-nganh-cong-nghiep-lam-giau-hay-lam-ngheo

Việt Nam ta có nhiều danh lam thắng cảnh đẹp. Cấp quản lý thì cứ 2 ngày lại lên báo phát biểu về những mục tiêu phát triển du lịch địa phương, từ Sapa, Hải Phòng, cho đến Cam Ranh, Đà Nẵng, Hội An, Vũng Tàu, Phú Quốc. Trải từ Bắc xuống Nam đâu đâu cũng phát triển du lịch xem chừng như du lịch là ngành công nghiệp dễ làm giàu nhất. 

Nhân dịp vịnh Maya của dân Thái phải đóng cửa, cấm khách du lịch để phục hồi hệ sinh thái. Mình lại nghĩ đến các anh chị em (ace) yêu du lịch trên khắp thế giới.

Lắm khi trao đổi với nhiều ace, cá nhân mình đôi khi cảm thấy lí luận của các ace về ‘’tiềm năng du lịch’’ là rất có vấn đề. Có nhiều ace thực sự dành thái độ sùng bái du lịch. Cộng đồng ‘’thức dậy ở một nơi xa’’ hay “Bi- tít, đi để trở về’’ đông như quân nguyên. Điều này là dễ hiểu khi mà văn hóa tiêu dùng ở Việt Nam và các nước Đông Nam Á đang phát triển dần đến đỉnh cao. Có rất nhiều người thậm chí khẳng định rằng du lịch là ngành công nghiệp ‘’bền vững’’ nhất. Các đánh giá này tràn ngập trên khắp các diễn đàn, từ diễn đàn kinh tế, văn hóa cho đến các diễn đàn phượt. 

Nhóm các ace sùng bái du lịch này thường chỉ trích các nhóm bảo vệ môi trường là nghĩ ngắn, là không biết phát triển kinh tế, là bảo thủ, phản động .v.v.v. Mình thấy các đánh giá đó của các ace còn nặng thiên kiến. 

Trên thực tế, Du lịch được coi là một trong những ngành công nghiệp độc hại nhất trên thế giới. Nguyên nhân chính là bởi nó làm gia tăng sự lệ thuộc của các vùng lãnh thỗ. Dẫn tới phát triển lệch lạc giữa các vùng miền. Đó là lí thuyết về phát triển và gia tăng đô thị. 

Ngoài ra, sự lệ thuộc về kinh tế cũng là một vấn đề lớn, Du lịch dẫn tới phát triển không đồng đều các ngành công nghiệp ở địa phương. Tất nhiên, có thế mạnh du lịch thì phải khai thác. Nhưng cũng giống như bất cứ tài nguyên thiên nhiên nào, bào mãi thì nó cũng hết, tận thu thì nó cạn kiệt. 

Chính vì thế việc khai thác phải có chừng mực. 

Phát triển kinh tế là mục tiêu hàng đầu, tuy nhiên sự ‘’Bền vững’’ như các ace hô hào thì bản chất phải là một trạng thái được duy trì ở một mức độ ổn định vô thời hạn và hạn chế các mất mát không thể phục hồi. Đó là lí do vì sao khi khai thác người ta vẫn phải tính đến cái khả năng để cái vốn tài nguyên nó hồi lại. Còn nếu chỉ bu vào mà cắn xé thì sớm muộn nó cũng hết, người đời có câu ‘’Miệng ăn núi lở’’. 

Có rất nhiều ace hơi tý là nói du lịch tốt, làm bà con nhân dân ở các vùng đó giàu lên. Đánh giá này thật ra còn phiến diện, sự ‘’giàu lên’’ ấy, trên một nền tảng không bền vững thì được gọi là nền kinh tế ‘’lệ thuộc’’. Có nghĩa là nếu hết du lịch thì bà con chết đói. Ta không thể dựa vào sự phát triển của văn hóa tiêu dùng để mà đánh giá ‘’giàu’’ hay ‘’nghèo’’. Để biết giàu – nghèo thế nào, chúng ta phải đánh giá vào cái Tài sản mà chủ thể đó sở hữu, chứ không phải ở việc chi tiêu nhiều hay ít. 

Ở tất cả các thành phố du lịch ở VN, tài sản thực có của cộng đồng thật ra là cái vốn Văn hóa, Bản sắc, nó là cảnh quan tự nhiên, sông, núi, biển hồ. Nhìn thẳng vào những tài sản này, chúng ta thấy bà con đang giàu lên hay nghèo đi? 

Các ace nghĩ kinh tế chỉ là việc có bao nhiêu tiền thì cứ đợi đến hết sạch ‘’vốn’’ bản sắc và ‘’vốn’’ tự nhiên thì ace sẽ biết tiền mà ace kiếm được có giá trị ra sao. 

Nhìn sang Venezuela với lạm phát mười triệu phần trăm hẳn các ace đã đoán ra số phận của những nền kinh tế lệ thuộc nó thê thảm đến thế nào.

Rất nhiều ace chúng ta, kẻ thì sùng bái du lịch, người sùng bái văn hóa tiêu dùng, người lại say mê với phát triển kinh tế. Tất cả những điều đó đều tốt, nhưng nó nên có chừng mực. Sùng bái cái gì quá cũng gây nên ‘’lệ thuộc’’. Mà khi đã lệ thuộc rồi thì giàu hay nghèo đều do người khác quyết định chứ chẳng phải ace nữa. 

Mình một lần có dịp được ăn trong một nhà hàng sang trọng.Hehe. Đây là món Paella của Tây Ban Nha, hơi giống cơm rang ở ta. Nó là món tủ của Valencia được làm từ cơm, hải sản tươi và con Tôm hùm. Khu vực Địa Trung Hải nói chung và Valencia nói riêng từ nhiều năm nay đã phải ra những chính sách về đánh bắt Tôm hùm trong hoàn cảnh mà du lịch phát triển quá nhanh, theo đó, mỗi một người có giấy phép đánh bắt Tôm hùm trên thuyền chỉ được bắt 2con/người/ngày.