Điện ảnh Hàn Quốc: Từ “quê” đến “cool” và… đến đâu?

dien-anh-han-quoc-tu-que-den-cool-va-den-dau

Poster của Burning (Thiêu đốt).

Bài viết cũ, nhưng rất mới khi Hàn Quốc đã bước lên bục điện ảnh danh giá nhất. Cành cọ vàng tại LHP Cannes 2019 gửi đến Parasite (Ký sinh trùng) của Bong Joon-ho là điều gì cần đến, sẽ đến...


Khi điệu “nhảy ngựa” Gangnam Style đã “chồn chân”, những bộ phim sầu bi không còn “gây sốt” thì “làn sóng Hàn Quốc” không vì thế mà ngừng chảy xiết. Riêng trong điện ảnh, sóng đã vượt đáy sông để trực chờ ra biển.

Qua thời “phim sến”

Tại LHP Cannes 2018, với hai bộ phim Burning và The Spy Gone North, trong đó Burning tranh giải Cành cọ Vàng, điện ảnh Hàn Quốc một lần nữa khẳng định “đẳng cấp” riêng tại LHP danh giá thế giới nói riêng và khu vực châu Á nói chung. 

Riêng Burning, phim gây ấn tượng còn vì tác phẩm điện ảnh này đánh dấu sự trở lại của nhà làm phim tài năng Lee Chang Dong sau 8 năm vắng bóng. Đạo diễn này từng giành giải thưởng Sư tử Bạc tại LHP Venice năm 2002 với bộ phim Oasis và giải Kịch bản xuất sắc nhất tại LHP Cannes 2010 bộ phim Poetry. Bộ phim Secret Sunshine do ông làm đạo diễn cũng đã giúp nữ diễn viên Jeon Do Yeon giành giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại Cannes 2007.

Lùi về xa hơn, ở khía cạnh "phim thương mại", bộ phim Hàn Quốc ra rạp chiếu Việt vào tháng 11/2015 - “The Advocate” (tựa tiếng Việt: “Xác chết bí ẩn”) - nhận được đánh giá tích cực của nhiều người yêu phim ảnh, trong đó có khán giả Việt Nam. Sự dung hòa giữa yếu tố giải trí và tính luận đề của tác phẩm thuộc thể loại hình sự, trinh thám pha hài hước được đảm bảo khá tốt.

Cũng tại Việt Nam, từ 11/12, rạp chiếu có sự xuất hiện của “Em là bà nội của anh”, bộ phim được làm dựa trên kịch bản gốc của Hàn Quốc. Phiên bản “remake” của Việt Nam do đạo diễn Phan Gia Nhật Linh thực hiện từ bản gốc rất nổi tiếng “Miss Granny” (Ngoại già tuổi đôi mươi).

Năm trước, “Snowpiercer” - bộ phim nói tiếng Anh của đạo diễn Bong Joon Ho với hàng loạt ngôi sao lớn của Hollywood góp mặt đã được hãng phim Weinstein Company mua bản quyền phát hành tại Mỹ và gây tiếng vang lớn.

“Làn sóng Hàn” sau một hồi tích tụ, lan theo chiều rộng nay đang dần chuyển sang chiều sâu, theo hình thái “lạt mềm buộc chặt”. Chiến lược “Cool Korea” mà nước này đặt ra hồi đầu thế kỷ, với mục đích tạo nên cảm giác “sành điệu” từ nhiều loại hình văn hóa phổ thông (pop culture) nay đang tiến đến những sản phẩm đại chúng mang hàm lượng sáng tạo cao hơn, có tư tưởng và hơi hướng hàn lâm.


Có thể kể ra một số dòng phim chiếu rạp vừa mang tính giải trí vừa có yếu tố nghệ thuật đã hình thành khá rõ nét. Đầu tiên là loạt phim về thảm họa với rất nhiều “gương mặt đại diện”.

Với kinh phí 10 tỷ Won, “Haeudae” (Sóng thần ở Haeudae) - bộ phim với những cảnh quay hoành tráng về con sóng thần hung dữ cao hàng trăm mét đã lôi kéo hơn 10 triệu khán giả tới rạp, trở thành “top 5” bộ phim có doanh thu phòng vé nội địa cao nhất năm 2009.

Nhiều tác phẩm sau đó hoành tráng không thua phim thảm họa của Mỹ hay Trung Quốc như The “Tower” (Tháp lửa), “The Flu” (Đại dịch cúm), “Deranged” (Nguồn nước chết)... Thành công của dòng phim này có ý nghĩa rất lớn về mặt thời sự, xã hội, đáp ứng mối bận tâm của người dân Hàn Quốc – một đất nước ở vị trí địa lý luôn phải đối mặt với nhiều hiểm họa, thách thức của thiên nhiên và từ láng giềng.

Không có lịch sử lâu đời như Trung Hoa, Ấn Độ…, nhưng Hàn Quốc vẫn có nhiều bộ phim lịch sử đáng xem. “Assasination” (Sứ mệnh truy sát), “Masquerade” (Hoàng đế giả mạo), “Ode To My Father” (Lời hứa với cha)… là những bộ phim như thế. Câu chuyện xưa cũ nhưng vẫn mang đến cảm xúc rất đương đại khiến chúng vô cùng ăn khách ở bản xứ.

Sau phim thảm họa, lịch sử là khối lượng đồ sộ hơn những bộ phim có đề tài xã hội và gia đình. Qua thời phim “mì ăn liền”, những tác phẩm điện ảnh gây tiếng vang lớn trong những năm qua là “The Host” (Quái vật sông Hàn), “Miracle in Cell No.7” (Điều kỳ diệu ở phòng giam số 7), “A Werewolf Boy” (Sói), “All About My Wife” (Yêu vợ tôi đi), “Dancing Queen” (Nữ hoàng khiêu vũ)… 

Qua nhiều LHP Hàn Quốc ở Việt Nam hoặc tại LHP Quốc tế Hà Nội, xứ Hàn rất “khéo léo” gửi tham gia những bộ phim đề tài xã hội, được làm từ những câu chuyện có thật, ví dụ như “Silenced” (Câm lặng), “Fists of Legend” (Tay đấm huyền thoại)… Xem những phim này sẽ thấy nhà làm phim Hàn Quốc rất quan tâm đến việc đề cao những giá trị nền tảng và sự gắn kết của gia đình.

Ngay trong năm 2015, có rất nhiều phim tâm lý, hình sự, trinh thám, vừa có tính giải trí vừa mang tiếng nói đanh thép trước những ung nhọt xã hội ra rạp Việt. Sau “The Attorney” (Ngài luật sư) từng giành Giải thưởng nghệ thuật Baeksang, “The Advocate” tiếp tục là phim đặt ra sự đối lập giữa cạm bẫy, cám dỗ và sự chính trực mà nghề luật sư phải đối mặt, đồng thời phơi bày các tập đoàn dược phẩm làm giàu trên thân thể người nghèo, sự vô tình của viện kiểm sát. 

Những bộ phim hấp dẫn và ý nghĩa khác như “Veteran” (Chạy đâu cho thoát), “Chronicles of Evil” (Vòng tròn tội ác), “The Accidential Detective” (Thám tử gà mơ), “Perfect Proposal” (Âm mưu của lọ lem), “The Gifted Hands” (Bàn tay ngoại cảm), “The Spy” (Điệp viên sợ vợ)… đều mang đến những câu chuyện gai góc, đậm tính phản biện trước những thực trạng nhức nhối. 

Với phim hình sự, trinh thám, vấn đề quan trọng nhất để tạo sự hấp dẫn là khâu kịch bản thì đây là thế mạnh rất lớn của nền điện ảnh xứ kim chi. Khi kinh đô Hollywood đang vấp phải vấn đề “bí ý tưởng” thì Hàn Quốc liên tục gây ngạc nhiên ở khoản này.

Từ “Cool Korea” đến… “Pieta”

10 năm trở lại đây, Hàn Quốc không thiếu những tác phẩm điện ảnh thu hút trên 10 triệu khán giả. Tổng số phim chiếu rạp sản xuất trong năm 2017 đã lên tới 500 phim. 

Năm 2014, “The Admiral: Roaring Currents” (Đại thủy chiến), bộ phim về cuộc chiến nghẹt thở của binh tướng Triều Tiên khi kinh thành Joseon đứng trước nguy cơ xâm chiếm của quân đội Nhật chạm tới con số khán giả kỷ lục là gần 20 triệu! 

Quy mô thị trường trong nước mở rộng và đã có làn sóng những diễn viên, đạo diễn ra ngoài biên giới học làm phim, đồng thời khẳng định mình. 

Park Chan Wook - người từng nổi danh trong nước với “Oldboy” - đến Mỹ làm Stocker với diễn xuất của Nicole Kidman. Kim Jee Woon - người có The Good, The Bad, The Weird làm mưa làm gió trong nước, đến Mỹ có “The Last Stand” (Chốt chặn cuối cùng) được đánh giá tốt… 

Các diễn viên Ahn Sung Ki, Lee Byung Hun... góp mặt trong nhiều bộ phim bom tấn Hollywood. 

Về mặt thương mại và đại chúng, phim Hàn vẫn đang ăn khách hơn phim Nhật, thậm chí các ngôi sao đến từ sứ nhân sâm có ảnh hưởng mạnh mẽ không thua gì các ngôi sao Nhật Bản, ngay trên xứ mặt trời mọc.

Vấn đề còn lại bây giờ của Hàn Quốc, nhất là đem so sánh với Nhật Bản, đó là khát khao có kiệt tác vươn tới những sân chơi lớn như Oscar, Cannes, Venice... Năm 2012, LHP Venice đã gọi tên người Hàn trên bục trao giải Sư tử và vinh dự này thuộc về nhà làm phim Kim Ki Duk với bộ phim “Pieta” (Sự cứu rỗi). Tất nhiên, nhắc đến phim “art house” thì Hàn Quốc không chỉ có Kim Ki Duk; nhưng đến nay, Venice vẫn là điểm dừng chân cao nhất với điện ảnh xứ Hàn.

Tầm nhìn về “mũi nhọn điện ảnh” 




Cuốn sách “The Birth of Korean Cool” (Giải mã Hàn Quốc sành điệu) của nữ tác giả Euny Hong cho biết: Giữa thập kỷ 1960, thu nhập bình quân đầu người của Hàn Quốc tương đương với Ghana. Tới những năm 1980, Gangnam, quận quý tộc nhất của Seoul, vẫn thường xuyên bị cắt điện, nhưng chỉ hơn 20 năm sau, Hàn Quốc là nền kinh tế lớn thứ 15 trên thế giới, mỗi năm xuất khẩu 5 tỷ USD sản phẩm văn hóa. Làn sóng Hàn Quốc đang quét từ Trung Cận Đông qua châu Âu tới Bắc Mỹ.

Để giải thích cho những đổi thay lớn của điện ảnh Hàn Quốc như ngày hôm nay cần nhìn vào chiến lược đầu tư bài bản của nước này vào văn hóa, với trọng điểm là điện ảnh, trong suốt mấy chục năm qua. Trong bài diễn văn nhậm chức Tổng thống vào 22/5/2013, bà Park Gyun Hye xác nhận rất rõ ràng: “Trong thế kỷ 21, văn hóa là sức mạnh”. Nhiệm vụ gia tăng sự giàu có về văn hóa là một phần riêng quan trọng trong bài diễn văn này.

Về chiến lược đầu tư cho điện ảnh và văn hóa như là “quyền lực mềm”, Hàn Quốc đã đặt ra rất nhiều quyết sách phát triển từ những năm 1980, 1990. Bước sang thế kỷ 21, chính phủ Hàn Quốc tiếp tục mong muốn thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa việc quảng bá văn hóa đất nước ra thế giới với “Chiến lược Cool Korea” được xem là “bệ phóng” tích cực. Công nghiệp giải trí được coi là một trong những nhân tố then chốt tạo nên quyền lực mềm của Hàn Quốc với đích đến rõ ràng là hiện thực hóa việc Hàn Quốc trở thành cường quốc về lĩnh vực này, trong đó ưu tiên game, điện ảnh, hoạt hình, truyện tranh, phát thanh và truyền hình.

Riêng về điện ảnh, theo TS. Hoàng Minh Lợi (Viện nghiên cứu Đông Bắc Á), chính phủ Hàn Quốc nhấn mạnh đây là mũi nhọn để quảng bá “Cool Korea” ra thế giới, bởi ngoài lợi ích kinh tế thì điện ảnh là lĩnh vực có sức lan tỏa và cuốn hút bậc nhất trong các sản phẩm công nghiệp văn hóa Hàn Quốc và “không có phương tiện nào quảng bá hình ảnh đất nước, con người hiệu quả bằng điện ảnh”.

Chỉ với hướng đi đúng, hợp xu thế, qua những nấc thang giá trị khác nhau thì mới có ngày điện ảnh xứ kim chi chạm tới các mục tiêu lớn. Để có “Huyền thoại sông Hàn” thì không thể trông chờ vào “sức mạnh Thánh Gióng”, vì một nền điện ảnh không thể lớn nhanh như thổi chỉ sau ít lần chớp mắt.