Chuồng bò ở Đức, nhà thờ Đức Bà ở Pa-ri và rạp Hoà Bình Đà Lạt (Phần 2)

chuong-bo-o-duc-nha-tho-duc-ba-o-pa-ri-va-rap-hoa-binh-da-lat-phan-2

Nhà thờ Đức Bà Pa-ri vừa bị hoả hoạn.

> Chuồng bò ở Đức và rạp hoà bình ở Đà Lạt 


Hình ảnh này là một cuộc họp nghiên cứu khả thi và đề xuất tái định hướng kiến trúc cho một ngôi làng ở miền trung nước Đức. Nhóm KTS và nhóm programming đã trình bày kế hoạch tổng mặt bằng trước sự nghênh đón của các nhà đầu tư tiềm năng, chính quyền địa phương, IBA Thuringia (Tổ chức về di sản và Triển lãm Quốc tế) và đặc biệt là nhóm 100 người dân trong thị trấn nhỏ có dân số 750 người này. 

Nếu không tính tới sự có mặt của các chuyên gia và nhà đầu tư thì mình thực sự ấn tượng với số lượng người dân đến tham dự cuộc họp. Đó là cách mà một đồ án cải tạo, tái định hướng đô thị cần có. Nó nên là một hoạt động dân chủ. Với dân số cả làng chỉ dừng lại ở một con số khiêm tốn 750 người thì việc có đến 100 người ( hơn 13% dân số) đến tham gia cho thấy rằng người dân thực sự quan tâm đến môi trường sống trong tương lai của họ, của con cái họ, họ quan tâm đến lịch sử thuộc về họ và những giá trị bản sắc lâu đời chỉ họ mới có mà thôi. 

Giá trị đó xuyên suốt hàng trăm năm, nó hiện ra ở đâu? ở một vài chuồng bò, ở một cái tu viện, ở những con đường dốc ngoằn nghèo lên xuống thị trấn từ chân đồi. Nó hiện diện ở trong cách đi đứng, ăn mặc, cách nói năng và cả cách nghĩ của họ, nó hiện diện trong các hoạt động sống thường ngày, trong công việc, trên các cánh đồng. Nó hiện ra trong ánh mắt của một người thợ rèn có bố và ông nội đều là những người thợ, nó hiện ra dưới những tán lá nho trong một nông trại. Nó có thể là một cái giường mà đã chứng kiến những cơn đau đẻ của một bà mẹ hay là một chiếc ghế ở bậc thềm. 

Ý thức về một cuộc sống gấp gáp, bận rộn mà các KTS vốn có ở thành thị khi mang tới đây bỗng trở nên nực cười và lạc lõng, chính vì thế mà người KTS cần phải đi thăm hiện trạng là vì thế. Anh không thể thiết kế cho một đối tượng nếu anh không hiểu đối tượng đó là những ai và họ sống ra làm sao.

Một thành phố hay một ngôi làng nhỏ, nó không chỉ có cái hình hài của nó, phần xác của nó hiện hữu ngoài đời thực còn phần hồn thì hiện ra sống động trong tâm tưởng của mỗi một con người. Ngày hôm nay, người ta buồn đau vì nhà  thờ Đức Bà bị cháy ở bên Pháp, đấy là người ta tiếc thương cho cái phần trong tâm tưởng chứ nói thật có mấy ai thấu hiểu về cấu trúc, giá trị văn hóa, nghệ thuật của cái nhà thờ đó. Chính vì thế sự hoài niệm của người dân là chính đáng và cần được tôn trọng, bất kể người ta là ai. 

Nhìn vào buổi họp trình bày phương án của KTS với hội đồng kể trên, cá nhân mình luôn nghĩ về những buổi họp như vậy ở Việt Nam, nó có thể là ở Đà Lạt, ở Sài Gòn, ở Hà Nội, ở bất cứ đâu. Liệu nó có xảy ra hay là nó chưa bao giờ xảy ra. Và liệu rằng ai mới có được cái ‘’đặc quyền’’ để ngồi vào những buổi họp như thế? Những buổi thảo luận nằm trong bí mật rồi đến khi thực tế an bài rồi mà người dân vẫn chưa nắm được ai là nhà đầu tư.

Có thể thấy rằng ở Việt Nam rất hiếm có bất cứ cuộc thảo luận, tranh luận nào diễn ra như ví dụ trong ảnh. Đừng vội đổ vấy hết cho chính quyền, chính chúng ta cũng có lỗi ở đó, bởi vì chúng ta đã không dành đủ sự quan tâm đúng mức cho những gì thuộc về ta, cho những giá trị thuộc về lịch sử và tương lai của chúng ta. 

Có một bộ phận đông đảo người dân không quan tâm vì nghĩ đó không phải là việc của mình, điều này là dễ hiểu bởi lẽ những người đó chưa từng có khái niệm về những thứ mà người ta được quyền có. Có những người thì dành trọn niềm tin vào tính Chính danh của nhà cầm quyền và tin tưởng rằng không cần ý kiến của họ thì nhà cầm quyền vẫn sẽ đủ năng lực đưa tất cả đến bến bờ hạnh phúc. Tính chính danh  mà người ta tin  tưởng, có thể là lòng tin đặt vào một kẻ được được bố mẹ mua điểm cho vào Đại học hôm nay để rồi nay mai sẽ về làm quan chức tại địa phương như được lập trình từ thuở lọt lòng. Vì thế khi ta không bảo vệ được những giá trị của chính mình, thì đó là do ta chứ không phải ai khác.

Ngày hôm nay, chúng ta có thể rên xiết quặn đau như những công dân toàn cầu cho một nhà thờ ở bên Pháp, nhưng ngày mai và nhiều ngày sau đó, ta cũng nên dành sự quan tâm đến cái chuồng bò của ta, cho mảnh vườn của ta, cái cây của ta, bầu không khí mà ta hít thở, cơm ta ăn hàng ngày bởi lẽ chúng ta được sinh ra từ những thứ như thế đó. 

Ảnh trên: cuộc họp như đề cập trong bài (nguồn henn architekten) Ảnh dưới: ảnh trích ra từ phim ''Before Sunset'' (2004).