Chiếc tai nghe, văn hoá cá nhân và nguyện vọng của tôi – một người sinh ra ở Việt Nam (P1)

chiec-tai-nghe-van-hoa-ca-nhan-va-nguyen-vong-cua-toi-mot-nguoi-sinh-ra-o-viet-nam-p1

Tai nghe Rồng Triều Lý - 2010

Hơn 10 năm trước, tôi bắt đầu con đường làm sản phẩm đầu tiên của mình: những chiếc tai nghe. Lúc đó chuỗi cung ứng và sản xuất ở Việt Nam cho mảng đồ âm thanh gần như là số 0 nên tôi tìm đường hợp tác cùng một người bạn làm trong ngành công nghiệp này ở Trung Quốc, với nguyện vọng xây dựng được một “thương hiệu” của mình, được định hướng tạo nên những sản phẩm mình mong muốn. 

(Hộp sản phẩm Rồng Triều Lý cho dịp 1000 năm Thăng Long - Hà Nội)

Tai nghe và máy nghe nhạc của 15 -20 năm trước là một thứ đồ xa xỉ ở xứ này, và chắc trên thế giới quãng 10 năm trước đó cũng chỉ phổ cập thật sự ở Nhật Bản với Walkman băng, CD và Minidisc. 

Cảm giác lần đầu cầm trên tay chiếc Minidisc mà bố tôi mua tặng từ Nhật và được nghe những bài nhạc phát ra từ chiếc máy chạy cơ có thể hoạt động đến 200 tiếng đó thật tuyệt. Đi kèm với đó là chiếc đài đa năng có thể ghi từ CD ra Minidisc, giúp tôi tự tạo ra playlist của riêng mình và chia sẻ nó cho bạn bè cùng lớp. 

Âm nhạc thời đấy rất tuyệt, và chiếc tai nghe tạo ra được một không gian cá-nhân-tuyệt-đối cho giai đoạn đấy mỗi khi tôi cần. 

Việc lần tìm trong quầy CD và trao đổi, mượn của bạn bè, người quen để tìm ra thứ nhạc mình thích thời đó mất nhiều thời gian hơn vào Spotify hay Apple music bây giờ nhiều. Nhưng vui và cảm xúc mãnh liệt hơn nhiều khi tìm được đúng bài hợp ý. 

Rồi khi xa nhà ra học đại học ở Hà Nội chật chội xô bồ, không gian sống cá nhân đột ngột co nhỏ lại (đặc biệt là khu trường Ngoại Thương be bé mà đông đông anh chị em học ở đấy thân thương gọi là Harvard Chùa Láng). Chiếc tai nghe tiếp tục mang lại cho tôi những khoảng thời gian cá nhân giữa chốn đông người, trong những giai điệu riêng. Cảm thấy thế là hay nên tôi muốn mang lại cho nhiều người trải nghiệm đó. Rồi tôi làm tai nghe. 

(Ảnh: Bộ sản phẩm đầu tay thời đó)

Thời gian đầu tôi cố tìm ra những hình ảnh tượng trưng cho văn hoá cổ truyền – cận đại Việt Nam để làm chủ đề phát triển sản phẩm. Tranh Đông Hồ với bức chú bé thổi sáo trên lưng trâu, nói là “đàn gảy tai trâu” cũng được, mà bảo thổi hay đến mức trâu cũng phải nghểnh tai cũng không sai. Tôi muốn làm thứ phát ra âm thanh như vế thứ 2. Hoặc trống đồng với âm vang qua chiều dài lịch sử. Và thậm chí năm 2010 – hoà vào tâm thế 1000 năm Thăng Long – Hà Nội tôi có làm 1 sản phẩm “Rồng Triều Lý” dù vẫn làm bằng chuỗi cung ứng Trung Quốc, trên vỏ hộp ghi Made in China hẳn hoi. Rốt cuộc sản phẩm này bán tốt nhất ở Trung Quốc, Nga và một số nước châu Âu khác. 

Ở Việt Nam, thứ văn hoá cá nhân mà tôi muốn góp phần thúc đẩy rẽ sang một hướng tiêu cực hơn với sự bùng nổ của internet, tính ẩn danh và sự xuất hiện của các “anh hùng bàn phím”, cùng với thứ tư duy nhanh (mà đến tận bây giờ vẫn còn là căn bệnh nhức nhối, về sau tôi sẽ còn đề cập đến). 

Thêm một số trục trặc khiến tôi không còn thấy vui khi làm tai nghe bán ở Việt Nam nữa. Và chuỗi cung ứng ở Trung Quốc theo tôi cũng cần thêm thời gian để trưởng thành nếu muốn cùng chinh phục những đỉnh cao quốc tế. Tôi tạm nghỉ trực tiếp làm sản phẩm âm thanh, dù vẫn sử dụng và nghiên cứu về ngành. 

Đến năm 2014, trưởng thành hơn một chút, tôi nghĩ đến những giá trị chung lớn hơn và đợi mãi không thấy một thương hiệu âm thanh Việt Nam nào đủ tốt xuất hiện, tôi làm 1 thương hiệu mới: Notes Audio. 

Ngành công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam phải phát triển, đón đợt sóng chuyển giao nhà máy từ Trung Quốc và thế giới, tôi nghĩ vậy. Tai nghe và các sản phẩm âm thanh sẽ có vị trí của nó trong chuỗi cung ứng tương lai. Cậu bạn thiết kế đặt slogan cho sản phẩm đầu tay của Notes Audio là “A voice from Vietnam”, còn tôi chọn sứ mệnh là “Harmonizing every note”. Đến giờ nghĩ lại thấy sứ mệnh đó quá lớn lao, đến Phật còn chưa làm hết.

Lúc đó tôi nghĩ nếu xây dựng được một brand tốt với sản phẩm chất lượng quốc tế thì chắc chắn sẽ có cửa hợp tác với các hãng điện thoại và có đơn hàng lớn. Như thời khởi sự làm tai nghe, tôi nghĩ mình sẽ làm prototype gửi Steve Jobs của Apple vì tai nghe đi kèm iPod, iPhone thời đó tệ lắm. Samsung, LG, Nokia chắc sẽ tham gia thị trường tai nghe, và với kinh nghiệm làm trong chuỗi cung ứng lâu năm tôi biết ngành này lõi nằm trong tay người Nhật, người Trung Quốc – Đài Loan. Sớm muộn không làm được sẽ có các cuộc mua lại – sáp nhập. 

Khủng hoảng kinh tế thế giới và hậu quả sẽ càng đẩy nhanh chuyện đó. Đúng là sau này Apple mua lại Beats (mà trước đó được HTC mua lại từ Monster – Beats) và Samsung mua lại Harman Kardon thật. 

Nhưng tôi chọn sai mục tiêu, tôi muốn tin là văn hoá cá nhân sẽ phát triển kịp ở Việt Nam đi kèm với phương tiện công cộng, và tập trung nhiều nỗ lực để cố gắng “giáo dục” thị trường này. Bỏ qua các cơ hội khác, tôi xây dựng Notes Audio như một nguyện vọng quy tụ các “note” nhạc ở Việt Nam về để cùng xây dựng 1 thứ gì đó tự hào được với thế giới. Tôi cho rằng đó là một bước tiến so với việc cố tạo các sản phẩm tốt đi kèm hình ảnh “Rồng Triều Lý” năm nào chẳng hạn. Lúc đấy tôi nghĩ những người văn minh của thế giới quan tâm tới mỹ học, âm thanh học và các giá trị phổ quát hơn là các giá trị văn hoá cá thể của từng dân tộc. 

Mà đầu tư cho con người thì cần nhiều thời gian, dù gì thứ gọi là chuỗi cung ứng công nghiệp phụ trợ ở Việt Nam còn manh nha lắm. Muốn xây một đội lõi ở đây để tạo nên được nhiều công ăn việc làm cho các lao động giản đơn không dễ. Các nước phát triển khác đều có cơ hội và giai đoạn lịch sử của họ. Rồi đối diện với một nỗi sợ khủng khiếp mà đến tận giờ vẫn còn suy nghĩ tìm giải pháp: tự động hoá, phần mềm hoá các suy nghĩ đơn giản – lặp lại (mà gọi cho sang miệng thì là “AI”). Nghĩ đến tình cảnh thất nghiệp đại trà và bạo loạn xã hội ở đất nước này trong tương lai gần nếu không có giải pháp mới xuất hiện thật đau đầu. 

Nhưng thôi, chuyện đó bàn sau. Hôm nay tôi thấy một phần nguyện vọng của tôi đang diễn tiến, bất cứ người dân Hà Nội – Việt Nam nào cũng có thể nói với cánh phóng viên hoặc bạn bè quốc tế, bằng một giọng Việt Nam nói tiếng Anh: “A Voice from Vietnam: Harmonizing every note”. Vì chúng ta đang sống ở “Thành phố vì hoà bình”, đang tổ chức hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên để tìm kiếm hoà bình cho nhân loại cơ mà. 

(Nguyện vọng của tôi, viết và treo trên cây của Yoko - trong trung tâm nghệ thuật đương đại VCCA ở Royal City - Vincom, Vingroup, Hà Nội 2017).