Banksy - “bóng ma” của nghệ thuật

banksy-bong-ma-cua-nghe-thuat

Bức tranh xịt màu của Banksy ở Portobello Road ( London, Anh) có từ 14/1/ 2008 Nguồn: abc.net.au

Xem clip về bản copy tác phẩm "The girl with the balloon" của Banksy đã được gõ búa tại nhà Sotheby"s với giá 1,4 triệu USD hôm 6/10/2018 và bất ngờ... tự hủy, tự cắt xẻ: 


Tài tử Brad Pitt, một nhà sưu tầm tác phẩm của Banksy, từng bảo: “Banksy dắt mũi thế giới xung quanh chứ không bị nó dắt mũi”. 

“Thật khó xếp Banksy vào ngăn nào của kho tàng nghệ thuật. Kẻ gây hấn chống lại ma lực của tiêu thụ? Thằng hề trong triều đình của kim tiền? Cậu bé tinh nghịch thời toàn cầu hóa? Đơn giản là những phỏng đoán kiểu ấy sẽ còn kéo dài, vì hầu như chưa ai biết rõ Banksy là ai!”, dịch giả Lê Quang từng viết.

Không chỉ bí ẩn về nhân thân, trong việc tạo lập và công bố tác phẩm, Banksy hoạt động như một “bóng ma” thoắt ẩn thoắt hiện. 

Theo Wikipedia, bức tranh tường khổ lớn đầu tiên được biết đến của Banksy là The mild mild west (Phương Tây êm dịu), được vẽ năm 1997 để che phủ lên biển quảng cáo cũ của một văn phòng cố vấn pháp luật nằm trên đại lộ Stokes Croft ở Bristol (Anh). Bức tranh mô tả một con gấu bông đang ném một quả bom xăng vào ba cảnh sát chống bạo động. 

Từ đó đến nay, những tác phẩm graffiti, điêu khắc, sắp đặt và cả phim tài liệu của Banksy thỉnh thoảng xuất hiện ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, vì thế trả lời cho câu hỏi “Banksy ở đâu” còn khó hơn hỏi “Banksy là ai?”.

Vào một ngày tháng 10/2013, Banksy viết trên website: “Tôi sắp tới New York ở một tháng”. Người Mỹ từng nghe nói về Banksy không khỏi bán tín bán nghi. Tới thánh địa của văn hóa hip-hop là New York, liệu Banksy sẽ “dở trò” gì? 

Ngày 11-10, đường phố nước Mỹ xuất hiện chiếc xe tải chở đầy gia súc gia cầm… nhồi bông, mô phỏng lò mổ di động với những âm thanh rít thé, những cái đầu ngọ nguậy. 

Theo LA Times, tác phẩm Sirens of the lambs (Lời nguyện cầu của bầy cừu), nhại theo Silence of the lambs (Sự im lặng của bầy cừu), mô tả hành trình tới chỗ chết của đám thú được nuôi lấy thịt, qua đó phản ánh sự tàn khốc của ngành công nghiệp giết mổ cũng như nét hồn nhiên tuổi thơ đang dần bị đánh mất.

Không dừng lại ở đó, khi dân tình còn náo động, Banksy bất ngờ thông báo mình vừa mở quầy bán tranh lưu động ở Central Park, New York. Mọi người ùn ùn kéo đến đây mới hay quầy bán tranh với giá chỉ 60 USD/ bức đã “dẹp tiệm”, chỉ phục vụ duy nhất một lần. Bao người vừa “lên ruột”, vừa nuối tiếc vì trượt mất cơ hội mua tranh giá “siêu hời”! 

Trong khi đó, với hành tung “mỗi lần đến lại đem theo bí mật”, nhiều ngôi nhà tình cờ được hưởng lợi vì một sáng thức dậy, gia chủ bỗng thấy trên tường nhà mình được phủ màu sơn mới với tác phẩm mang phong cách và gắn ký hiệu Banksy. Người hiếu kỳ cũng như người hiểu chuyện tập trung đông đúc trước nhà để ngắm… “món quà từ trên trời rơi xuống”! 

Đã có những giá đình được Banksy bất ngờ vẽ ”tặng”, khuân luôn bức tường đó đem bán. Nhà đấu giá Sotheby’s danh tiếng từng định giá 80.000 euro cho một bức tranh của Banksy, gấp nhiều lần giá trị của chính ngôi nhà được Banksy vẽ!

Một trong những đặc trưng nổi bật ở tranh Banksy là trào phúng thông minh và phê phán cay độc, bởi thế có thể nói nghệ sĩ này đại diện cho dòng nghệ thuật phản kháng. 

Các họa sĩ trường phái pop-art nổi danh như Andy Warhol hay Roy Lichtenstein vẽ trong xưởng, còn Banksy truyền đi những nét vẽ, thông điệp mang tính nhân bản và thức ngộ ở những không gia công cộng gần gũi với số đông dân chúng. 

Bằng nghệ thuật, Banksy lên án những thế lực đàn áp ở Palestine, vạch mặt thói đạo đức giả của chính trị gia và tham nhũng ở London... Nhân vật này cũng chẳng ngần ngại lẻn vào bảo tàng quốc gia của nhiều thành phố lớn để “dán” tranh của mình cạnh những tên tuổi với ý mỉa mai những giá trị nghệ thuật ảo. 

Banksy từng phát biểu trên Guardian: “Vài trăm người quyết định về nghệ thuật, khách vào bảo tàng không khác gì người du lịch chiêm ngưỡng chiến lợi phẩm của các nhà tỷ phú”. 

Dù có không ít “kẻ thù”, nhưng khó có thể phù nhận hấp lực về tài năng, vẻ đẹp và nhận cách toát ra từ Banksy. 

Cùng các tên tuổi Barack Obama, Steve Jobs, Lady Gaga…, nghệ sĩ người Anh được cho rằng sinh năm 1974 từng có tên trong danh sách Những người có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới của tạp chí TIME năm 2010. 

Bộ phim đầu tiên của Banksy là Exit through the gift shop về nghệ thuật đường phố từng được đề cử Phim tài liệu hay nhất tại Oscar 2011.

Chừng nào ranh giới giữa nghệ thuật và đồng tiền ngày càng mờ nhạt thì cái tên vừa ảo vừa thực Banksy sẽ còn được nhắc đến.